AMSTERDAM - Hoewel er door de crisis iets minder files staan, lepelen alle verkiezingsprogramma's hetzelfde doemscenario op: Nederland loopt vast. Asfalt en openbaar vervoer strijden om de meeste aandacht.

Partijen die meer asfalt willen leggen, zoals de VVD, hebben niet zo'n hoge dunk van het openbaar vervoer, en denken dat het efficiënter inrichten van bestaande wegen ontoereikend zal zijn om files te bestrijden. Het is echter niet enkel asfalt dat de klok slaat bij de partij van Mark Rutte.

Ook het stimuleren van thuiswerken en het dichterbij de werkplek gaan wonen zijn volgens de liberalen oplossingen om de druk op het wegennet te verlichten. GroenLinks, SP en D66 denken daar net zo over.

140 per uur

De VVD wil 500 miljoen euro in extra wegen stoppen. Hoeveel de PVV hieraan wil uitgeven is niet duidelijk, maar op 'meer en bredere' wegen moet straks (buiten de files) 140 kilometer per uur gereden kunnen worden, stellen beide 'vrijheidspartijen'.

Op de linker weghelft van de politieke arena wordt de hoop gevestigd op 'slimmer' weggebruik. "Met wegmarkeringen, verkeerslichten en navigatiesystemen kan het verkeer beter worden gedoseerd", stelt de SP.

Ook bij de PvdA 'grote terughoudendheid' bij de aanleg van nieuwe wegen. Modern openbaar vervoer moet de reizigersgroei na de crisis kunnen opvangen, stellen de sociaaldemocraten.

Concurrerend

Voor D66 is het uitgangspunt dat de reistijden in het openbaar vervoer concurrerend moeten zijn met die van de auto. Snelwegen moeten wel meer capaciteit krijgen. Net als de VVD pleit D66 ervoor om regionaal verkeer beter te scheiden van doorgaand verkeer.

De ChristenUnie verwacht dat aanleg van transferia en meer 'binnenstedelijk bouwen' de files kunnen helpen bestrijden. De christelijke partij wil ook vanwege de 'financiële krapte' voorlopig geen nieuwe wegen aanleggen.

Het CDA nestelt zich in het midden. De christendemocraten mikken op "optimaliseren en benutting van de huidige infrastructuur voor uitbreiding". Maar er moet ook geïnvesteerd worden in bredere en 'robuustere' wegen, mits dat slim en efficiënt gebeurd.

Kilometerheffing

Het hete hangijzer kilometerheffing maakt, als de partijen zich aan hun program houden, veel kans om uitgevoerd te worden. De meeste partijen zien in het systeem een goede methode om het 'kostenbewustzijn' te vergroten.

Dan moet wel de VVD, als die partij in de regering komt, omgepraat worden. De liberalen zijn samen met de SP en de PVV uitgesproken tegenstanders van het belasten van autogebruik, en willen liever de huidige wegenbelasting en aanschafbelasting in stand houden.

Proeftuin

PvdA, D66, ChristenUnie en GroenLinks willen Nederland omvormen tot een proeftuin voor elektrische voertuigen. Daar is wel een netwerk van oplaadpunten voor nodig, zo stellen GroenLinks en ChristenUnie vast.

En daarnaast een vrijstelling van wegenbelasting en bijtelling zolang elektrische auto's nog in de introductiefase zitten. Fossiele brandstoffen zo snel mogelijk afschaffen, is het devies van GroenLinks.

Treinen

Bijna alle partijen lijken zich te kunnen vinden in uitbreiding van het aantal treinen en sporen. De VVD wil de 'hoofdverbindingen' vierbaans maken, terwijl het CDA mikt op een intercity per tien minuten op belangrijke routes. De ChristenUnie wil vaart maken door treinen op bijvoorbeeld het traject Amsterdam, Utrecht, Eindhoven en Luik 250 kilometer per uur te gaan laten rijden.

De VVD wil het hoofdspoor, nu nog in overheidshanden, in 2015 verkopen aan marktpartijen. Daarmee bevindt de partij zich lijnrecht tegenover de SP, die alle privatiseringen in ov-bedrijven juist wil terugdraaien. De SP wil zelfs, net als GroenLinks, experimenteren met gratis openbaar vervoer.

De PVV wil vooral veiliger openbaar vervoer. De strippenkaart mag nooit verdwijnen, vindt de partij van Geert Wilders.

Dit artikel is het vijfde deel van een serie, waarbij economische standpunten van politieke partijen bekeken worden. Vanaf 1 juni komt er elke werkdag een nieuw thema aan bod tot de Tweede Kamerverkiezingen op 9 juni.

Alle programma's zijn te vinden, en doorzoekbaar, op deze Google-site.