Voordat er een bankenbelasting kan worden ingevoerd, moet de financiële sector wel eerst in rustiger vaarwater terecht komen. Overheden moeten ook hun zaken op orde brengen.

Door Martine Hafkamp | Fintessa Vermogensbeheer, in samenwerking met Belegger.nl

Van overheidswege wordt er vanuit diverse hoeken voor gepleit voor een rigoureuze omwenteling binnen de bankwereld. Financiële instellingen zijn volgens een groeiend aantal beleidsmakers zonder noemenswaardige gevolgen uit de problemen gekomen, terwijl beleggers en belastingbetalers op de blaren zitten.

Uitlatingen van Zalm dat het volgens hem twijfelachtig is of de Nederlandse overheid het volledige bedrag dat zij in ABN Amro heeft gestoken terugkrijgt bevestigen dat beeld.

Bankenbelasting

Niet alleen de financiële sector moet hervormd worden, maar er gaan meer en meer geluiden op dat er eveneens een wereldwijde bankenbelasting ingevoerd moet worden. Daarmee moet een buffer worden gevormd die ervoor dient zorgen dat, in geval van calamiteiten, er geen aanspraak gedaan hoeft te worden op belastinggeld. In plaats daarvan moet de financiële sector zelf voor een ordelijke afwikkeling kunnen zorgen van eventuele faillissementen.

Dat klinkt allemaal mooi en aardig, maar voor dat soort zaken op de rit kunnen worden gezet, zal er toch op zijn minst sprake moeten zijn van enige stabiliteit in de financiële sector en die lijkt voorlopig nog ver te zoeken. De aandacht is de laatste tijd dan wel hoofdzakelijk beperkt tot het Europese vaste land, maar in de Verenigde Staten is de situatie eveneens verre van rooskleurig.

De (groot)banken die met overheidssteun overeind gehouden zijn, maken weer winst en hebben in een aantal gevallen de leningen uit het TARP-programma (Troubled Assets Relief Program) terugbetaald.

Leed

Toch is het leed nog niet geleden. Onder invloed van de dalende opbrengsten van commercieel onroerend goed, gaan er aan de lopende band Amerikaanse regionale banken failliet. Voor de beeldvorming: in de periode 2002-2007 gingen er in de Verenigde Staten in totaal 10 banken ten onder. In 2008 bedroeg het aantal 28 en vorig jaar gingen er 140 banken failliet.

In de eerste vier maanden van 2010 zijn er alweer 57 Amerikaanse banken over de kop gegaan. Daar bovenop hebben de hypotheekgiganten Freddie Mac en Fannie Mae dit jaar wederom miljarden dollars steun gekregen.

Beiden zijn sinds 2008 in handen van de Amerikaanse overheid en samen hebben ze sinds die tijd al aanspraak gemaakt op 145 miljard dollar aan overheidssteun. Bovendien viel onlangs in de Wall Street Journal te lezen dat grote Amerikaanse investeringsbanken de afgelopen kwartalen hun schuldniveau lager hebben voorgesteld dan het in werkelijkheid was. Geen teken van kracht lijkt me.

Spanje

In Europa is de situatie niet veel beter. De Griekse geschiedenis is genoegzaam bekend, maar de tragedie is nog niet in het laatste bedrijf beland. Spaanse banken hadden door stringente regelgeving, die hen verbood in allerlei risicovol papier te beleggen, tot voor kort relatief weinig last van de hypotheekcrisis. Het ineenstorten van de onroerend goedmarkt in eigen land berokkent hen echter des te meer schade.

Vooral de kleine regionale banken hebben het zwaar te verduren en worden in rap tempo gedwongen te fuseren dan wel andere samenwerkingsverbanden aan te gaan.

Overheid

De afwaardering van de kredietwaardigheid van allerhande overheden leidt ertoe dat Europese banken reserves voor eventuele afboekingen zullen moeten aanhouden. Al dat zware weer tezamen leidt er volgens mij toe dat niet alleen wet- en regelgevers, maar ook bankbestuurders er nog steeds alles aan gelegen moet zijn de buffers te versterken.

Banken zijn dan wel commerciële instellingen, maar zij hebben een nutsfunctie en daarom mogen zij niet verstorend werken. Voor bonussen lijkt het me dan ook veel te vroeg, maar voor allerlei bankbelastingen eveneens.

Overheden hebben er helaas net zo goed een potje van gemaakt en toezicht heeft gefaald. Natuurlijk, de vervuiler hoort te betalen, maar als iets de afgelopen tijd duidelijk is geworden, is het maar zeer de vraag is wie de vervuiler nu precies is.

Martine Hafkamp is algemeen directeur van Fintessa Vermogensbeheer. Zij won in 2008 de Gouden Stier voor de beursvrouw van het jaar. Volg Martine ook op Twitter.com/Martinehafkamp