AMSTERDAM - De kredietcrisis werd verergerd door een collectief geheugenverlies, stellen de auteurs van een boek over tien financiële 'bubbels'. "Crises horen bij het leven als eb en vloed, maar het verloop ervan kan gunstig beïnvloed worden met historische inzicht."

Het is nu bijna vierhonderd jaar na de Tulpenmanie, en we zijn nog steeds niet in staat om excessen te vermijden, verzucht Cherelt Kroeze, een van de schrijvers van 'Van tulpenbol tot rommelhypotheek'. Handelaren, beleggers en anders spelers in de financiële sector moeten hun historische kennis bijschaven, vindt hij, zodat ze de actualiteit beter doorzien.

"Een financiële generatie gaat 25 jaar mee, maar de gemiddelde cyclus van financiële crises is 30 jaar." Dit boek kan ze daarbij op weg helpen, denkt Kroeze.

Iedere crisis heeft haar apartje trekjes. Zo ontstond er in Japan tussen 1985 en 2002 een bubbel waarbij de stijging van aandelenkoersen, grondprijzen en golfclublidmaatschappen sterk met elkaar verband hield. Toen de crisis in 2002 toesloeg kelderde de waarde van die drie zaken respectievelijk 70, 85 en 93 procent.

Gekte

Een van de conclusies van het boek is dat crises altijd zullen voorkomen, maar lastig te voorspellen zijn. Natuurkundige Isaac Newton ondervond dat al rond 1700, toen hij een vermogen was kwijtgeraakt tijdens de 'South Sea'-bubbel: "Ik kan de loop van de hemellichamen berekenen, maar niet de gekte van mensen."

Het boek toont aan dat een crisis zich vaak vroeger aftekent dan velen denken, en er zijn patronen te herkennen. Bij het schrijven van een eerste uitgave van het boek in 2007, toen nog onder de titel 'Bubbels', besloten de auteurs 'voor de gein' een fictief hoofdstuk toe te voegen; 'De derivatencrisis van 2011'.

Subprime

"Toen we in het najaar 2007 ons boek presenteerden voorzagen we al dat de onrust rond Amerikaanse 'subprime' hypotheken zou kunnen leiden tot een mondiale financiële crisis", zegt Kroeze. Het herschreven boek verscheen deze week, waarin de fictieve crisis is vervangen door de min of meer voorspelde kredietcrisis van 2007/2008.

"In het begin van iedere crisis lijkt alles in orde", zegt Kroeze, in het dagelijks leven historicus van de Amsterdamse beurs. "De prijzen en hun onderliggende waarde, bijvoorbeeld huizen, houden op een logische manier met elkaar verband."

Dan komt de economie in de 'conditionerende fase', waarbij de rol van de overheid van doorslaggevend belang kan zijn: dit is het moment waarop er nog ingegrepen kan worden. Daarop volgt de 'manische fase', waarin een soort massapsychose de verhoudingen volledig uit het lood brengt.

Ontnuchtering

In 2007 uitte dit zich in een opgeblazen huizenmarkt in de VS, doorgeschoten financiële innovatie en een verslapt toezicht. Dit kwam tot uitbarsting in fase 4; de ontnuchtering en ineenstorting. "Het lucht loopt uit de bubbel", aldus Kroeze.

"In die fase zitten we nu, maar met de landencrisis die begon in Griekenland, zijn we tegelijk weer terug in fase 2. De overheid heeft nog de kans om erger te voorkomen."

Helemaal vergeetachtig is de samenleving niet, betoogt auteur Hans Stegeman, econoom bij de Rabobank, in het hoofdstuk over de kredietcrisis. Vooral de lessen van de jaren '30 worden volgens hem ter harte genomen.

Zo geven we nu veel meer geld uit om de economie te stimuleren. En, zo bleek, protectionisme werkt niet. "Uiteindelijk is het ook schadelijk voor het land dat zijn eigen producten bevoordeeld."

Van tulpenbol tot rommelhypotheek (19,95 euro) verscheen deze week bij NIBE-SVV.