AMSTERDAM - Tijdens de eerste verkiezingen sinds de kredietcrisis geven vooral de linkse partijen in hun verkiezingsprogramma’s de financiële sector er flink van langs. De banken komen er bij de ene partij echter makkelijker vanaf dan bij de andere.

De VVD is en blijft, ondanks de crisis, voorstander van een vrije markt. Wel heeft de onrust op de financiële markten aangetoond dat de vrije markt een goede toezichthouder nodig heeft, stellen de liberalen. De partij ergert zich aan het feit dat de overheid tijdens de crisis 'buitensporig veel geld' heeft uitgegeven. Verder zwijgt de partij in zijn program over de hervormingen in de financiële sector.

Wel sprak de VVD zich begin juni in het openbaar uit voor een bankenheffing. De VVD wil wel dat zo'n heffing meteen in heel Europa wordt ingevoerd. Bovendien mag zij niet ten koste gaan van de kredietverlening door de banken. Met die uitspraak zijn nu alle partijen voor een bankenheffing, waarbij de bijdrage afhangt van hoe risicovol een bank omgaat met zijn kapitaal.

Ook het programma van de Partij voor de Vrijheid (PVV) ontbeert een analyse van de kredietcrisis. De partij van Geert Wilders zet vooral in op de kracht van het midden- en kleinbedrijf, gekoppeld aan lagere belastingen.

Hyperkapitalisme

De kredietcrisis was wat de ChristenUnie betreft het gevolg van 'hyperkapitalisme'. Onverantwoorde hypotheekvormen en het op grote schaal doorverkopen van financiële risico's illustreren deze 'morele blikvernauwing'. De crisis is volgens de christelijke partij een kans om de economie te 'verduurzamen', en de invloed van beleggers die korte termijnwinsten najagen te beperken. "Kapitaal, techniek en ondernemerschap moeten dienstbaar zijn aan de samenleving en aan de schepping."

De eveneens orthodox-christelijke Staatkundige Gereformeerde Partij (SGP) houdt het bij 'beter toezicht'.

Van rechts

Voor GroenLinks markeert de financiële crisis het failliet van het 'neoliberale marktdenken' met zijn focus op korte termijnwinst. In GroenLinks-taal: de crisis kwam van rechts. "Maximaal winstbejag, absurde bonussen en minimaal toezicht, dat moest wel misgaan."

Voor de groene partij is een goede bankier voor alles een dienstverlener, die spaargeld niet misbruikt als gokkapitaal. De partij wil daarnaast af van de 'creditcardeconomie': Zowel bedrijfsleven als particulieren moeten af van hun schuldverslaving.

Trots op Nederland (TON) vindt ook dat particulieren en overheid zich teveel in de schulden hebben gestoken, gestimuleerd door jarenlange lage rentes. "Een gezonde economie groeit niet op basis van krediet, maar op basis van sparen en investeren", meent de partij van ex-VVD'ster Rita Verdonk.

Flitskapitaal

De Socialistische Partij ziet met lede ogen toe hoe politici tijdens de kredietcrisis 'in een handomdraai' miljarden uitgaven aan banken, maar nu willen bezuinigen op de samenleving. De socialisten presenteren de langste waslijst met maatregelen om de financiële sector te beteugelen; van het kortwieken van opkoopfondsen tot het aanpakken van flitskapitaal. De dollar bedreigt volgens de SP de financiële stabiliteit, en zou vervangen moeten worden door een nieuwe internationale reservemunt, die wordt gebaseerd op de al bestaande speciale trekkingsrechten (SDR’s) van het Internationaal Monetair Fonds (IMF).

Volgens de Partij van de Arbeid brachten hebzuchtige bankiers en falende toezichthouders hele economieën aan de rand van de afgrond. "Er heerste een onbegrensd geloof in globalisering en deregulering van financiële markten."

De sociaaldemocraten vinden dat Nederlandse banken moeten krimpen, zodat het risico voor de belastingbetaler kleiner is als het misgaat. Bankbestuurders moeten hun prioriteit bij de klant en de spaarder leggen en activistische aandeelhouders trotseren. De belangen van werknemers, klanten en andere betrokkenen moeten van de PvdA zwaarder gaan wegen dan nu het geval is.

Regels

Wat het CDA betreft moet de kredietcrisis leiden tot meer zelfregulering en het beter naleven van bestaande regels. De Code banken, waarbij banken onderling regels voor goed gedrag hebben opgesteld, is volgens de partij een goed begin, "maar we moeten waken voor een overvloed van regels". Financiële instellingen ervoor zorgen dat financiële producten "een duidelijk doel hebben en erop gericht zijn toegevoegde waarde te creëren".

D66 vindt dat het vertrouwen in de financiële sector ernstig is ondermijnd. Een sterk bankwezen kan daarom niet zonder een sterke overheid en sterke toezichthouders, menen de democraten. "In deze sector is het vertrouwen op eigen kracht van mensen duidelijk overschreden." Ook bij D66 wordt de rol van 'andere belanghebbenden', zoals klanten, ondernemingsraad en publiek, opgewaardeerd.

Garantiestelsel

Vier partijen willen het depositogarantiestelsel, dat spaarders compenseert bij het failliet van een bank, hervormen. De ChristenUnie, CDA, D66 en PvdA willen dat banken die meer risico's nemen, ook meer bijdragen.

De CDA, ChristenUnie, D66, SP en PvdA willen dat banken en verzekeraars een grotere kapitaalbuffer aanleggen. Het CDA en de ChristenUnie vermelden daarbij dat banken die meer risico's aangaan, ook meer geld apart moeten zetten. D66 wil dat alle Europese landen opdraaien voor de kosten van de ondergang van een bank die 'too big to fail' is.

Bonussen

Voor de meeste partijen staat vast dat het beloningsbeleid een rol heeft gespeeld bij het ontstaan van de kredietcrisis. De PvdA spreekt zelfs van een 'extreme bonuscultuur'. De aanpak varieert van het terugbetalen van bonussen die zijn gebaseerd op onjuiste financiële informatie (CDA) en het koppelen van bonussen aan niet-financiële doelstellingen (ChristenUnie) tot het op termijn compleet afschaffen van bonussen in alle sectoren van de economie (SP).

De rol van (internationale) toezichthouders wordt bij de meeste partijen versterkt, hoewel de grote partijen als CDA en VVD vooral inzetten op zelfregulering. Volgens D66 moet er een Europese toezichthouder komen, terwijl de SP de kiezer zelfs een mondiale autoriteit financiële markten voorspiegelt. De SP en GroenLinks vinden beide dat nieuwe financiële producten eerst goedgekeurd moeten worden door de AFM voordat ze op de markt mogen komen.

De ChristenUnie wil tot slot de boetes voor financiële bedrijven opschroeven, en vindt dat commissarissen een Bankeneed moeten afleggen.

Dit artikel is het derde deel van een serie, waarbij economische standpunten van politieke partijen bekeken worden. Vanaf 1 juni komt er elke werkdag een nieuw thema aan bod tot de Tweede Kamerverkiezingen op 9 juni.