Een werknemer ‘neemt’ werk. Het woord zegt het al. Maar hij krijgt er ook wat voor: loon. Tegelijkertijd ‘geeft’ een werkgever niet alleen werk, maar ook loon. We zouden dus ‘voor hetzelfde geld’ kunnen spreken van loonnemers en loongevers.

De fiscale praktijk maakt het soms nog wat bonter. Daar blijkt dat de werknemer ook wel eens geld aan de werkgever geeft. Dat kan vele oorzaken hebben.

Het kan natuurlijk dat de werkgever per ongeluk teveel loon heeft betaald. Dan moet de werknemer dat terugbetalen. Maar de werkgever heeft al belasting en premies op dat loon ingehouden. Dat is dus achteraf bezien niet juist.

Terugbetaling

Het terugbetaalde loon wordt fiscaal als negatief loon beschouwd. De werkgever mag het in de maand van terugbetaling in mindering brengen op het loon dat hij heeft uitbetaald en over het restant belasting en premies inhouden. Per saldo loopt het dan vanzelf goed. Ook in de jaaropgaaf komt dan uiteindelijk het juiste bedrag terecht.

Soms heeft de werkgever de terugbetaling niet verrekend met betaald loon, bijvoorbeeld als de terugbetaling is gedaan nadat het dienstverband al is beëindigd. In dat geval kunt u het terugbetaalde bedrag in uw aangifte in mindering brengen door het als negatieve post in de loonrubriek in te vullen. Op de computer doet u dat door een minteken voor het bedrag in te vullen.

Kosten

Een betaling aan de werkgever kan, zoals aangegeven, vele oorzaken hebben. Sinds de afschaffing van de aftrekbare beroepskosten bestaat soms de neiging om zulke uitgaven ‘via de werkgever te laten lopen’ zodat ze als negatief loon toch in aftrek kunnen komen.

Het lijkt slim, maar het werkt niet. De belastingrechter is een scherp onderscheid blijven maken tussen kosten en negatief loon. Kosten blijven kosten, en op welke wijze ze ook worden betaald: ze zijn niet aftrekbaar.

Loon

Negatief loon kan wel andere verschijningsvormen hebben dan een gewone terugbetaling van teveel ontvangen loon. Zo wordt ook loon dat wordt ingehouden van werknemers die regelmatig te laat op het werk verschijnen als negatief loon beschouwd.

Hetzelfde geldt voor bedragen die een werknemer bij een kastekort moet vergoeden of vergoedingen van schade die de hij heeft veroorzaakt aan de eigendommen van de baas. En zelfs de topbestuurder die onder druk van de publiciteit besluit een deel van zijn miljoenenbonus terug te betalen heeft daarmee negatief loon.

Concurrentiebeding

Kort geleden heeft de Hoge Raad nog twee interessante beslissingen genomen over negatief loon. Iemand die na zijn ontslag bij de concurrent in dienst trad, moest op grond van het met zijn vorige werkgever overeengekomen concurrentiebeding een fors bedrag aan die werkgever betalen.

Negatief loon? De Belastingdienst wilde er niet aan, maar de rechter dacht er anders over en verleende de aftrek.

Solidariteitsbijdrage

Een soortgelijk meningsverschil bestond over een ‘solidariteitsbijdrage’ die werknemers bij een reorganisatie van het bedrijf aan hun werkgever moesten betalen. Met het geld werd een stichting gefinancierd die begeleiding gaf aan de collega’s die werden ontslagen. Ook hier sprak de Hoge Raad het verlossende woord: negatief loon.

Een nog sterker staaltje van negatief loon: een bestuurder van een vennootschap moest een enorm bedrag betalen op grond van zijn bestuurdersaansprakelijkheid. Het bedrag was hoger dan wat hij ooit als loon uit die vennootschap had ontvangen. Dat doet er niet toe, zo oordeelde de rechter. Het volledige bedrag is negatief loon.

Vrijwillig

Er zijn zelfs betalingen die niet aan de werkgever zelf worden gedaan en die toch als negatief loon kunnen worden aangemerkt. Te denken valt aan premies voor vrijwillige voortzetting van pensioendeelname na ontslag, of betaling van vrijwillige premies Ziektewet (bijvoorbeeld wanneer bij bevalling eerder wordt gestopt met werken).

Maar er zijn ook grenzen: een terugbetaling van loon is geen negatief loon als het ontvangen loon destijds onterecht buiten de belastingheffing is gebleven.

Iemand die frauduleus verkregen uitkeringen moest terugbetalen mocht de terugbetalingen niet als negatief loon aanmerken, omdat hij de uitkeringen zelf ten onrechte niet had aangegeven en er geen mogelijkheid was om de belasting daarop alsnog na te vorderen. Zo blijkt maar weer: de rechter is goed, maar niet gek.

Zie ook: Special Belastingtips