Naast noodzakelijke bezuinigingen hebben gemeenten te maken met een reeks andere ingrijpende ontwikkelingen. Deze ‘perfect storm’ dwingt ambtenaren en nieuwgekozen gemeentepolitici tot een strategische herpositionering.

Door Johannes Boelens | PricewaterhouseCoopers

Helemaal zeker zijn de cijfers nog niet, maar dat het gemeentefonds met enige miljarden gekort gaat worden, staat wel vast. Dit betekent dat er in sommigen gemeenten 20 procent minder uit te geven is, terwijl men ook kampt met minder inkomsten door de economische recessie. Er zal dus structureel bezuinigd moeten worden.

Demografie

Tegelijkertijd is er een aantal andere ontwikkelingen waarmee gemeenten aan de slag dienen te gaan. Vergrijzing zal om aanpassingen van de dienstverlening vragen en heeft impact op de arbeidsmarkt. Andere veranderingen in de samenstelling van de bevolking – bijvoorbeeld de concentratie van niet-westerse allochtonen in delen van grote steden – leiden tot gewijzigde behoeftes en wensen.

De burger verwacht steeds beter bediend te worden, ook via bijvoorbeeld internet. Hoe gaan gemeenten ICT inzetten om de communicatie met de burger en de ketenpartners te optimaliseren? En hoe richten gemeenten de samenwerking met die ketenpartners in bij steeds complexere maatschappelijke vraagstukken?

Dit alles speelt tegen de achtergrond van decentralisatie, waarbij overheidstaken in toenemende mate op de schouders van gemeenten neerkomen. De rol van ‘eerste overheid voor de burgers’ schept nu eenmaal verplichtingen.

Herpositionering

Deze samenkomst van ontwikkelingen – leidend tot een ‘perfect storm’ – zal heel veel vragen van gemeenten. En niet in minst van de gekozen politici die hun ambities, uitgesproken in verkiezingstijd, met structureel minder geld zullen moeten waarmaken.

Het voornaamste is dat gemeenten ervoor zorgen dat de beleidswijzigingen en bezuinigingen gestuurd worden door een strategische toekomstvisie. Dat vraagt om een pas op de plaats.

Visie

Na de verkiezingshectiek is er vooral behoefte aan een langetermijnvisie en strategische herpositionering. Gemeenten dienen te bepalen welke rollen, taken en verantwoordelijkheden zij willen invullen, en hoe zij dit zo efficiënt en effectief mogelijk kunnen doen.

Het komt nu aan op het maken van fundamentele keuzes en het leiderschap om deze keuze ook daadwerkelijk te realiseren.

Johannes Boelens leidt de business unit Public Sector Advisory bij PricewaterhouseCoopers.