DEN HAAG - De internationale kredietcrisis is in de Verenigde Staten ''geboren en opgegroeid als een veelkoppig monster''. Dat zei president Nout Wellink van De Nederlandsche Bank (DNB) maandag tegen de commissie-De Wit die de kredietcrisis onderzoekt.

In de financiële sector is sindsdien veel misgegaan, aldus Wellink.Wellink begon maandag aan een openbaar gesprek van twee uur met de commissie onder leiding van SP-Kamerlid Jan de Wit. Later in de week komt Wellink voor een tweede gesprek.

Het veelkoppig monster bestond volgens Wellink uit burgers die niet meer spaarden maar alleen maar schulden maakten, zoals met de zogeheten subprimehypotheken. ''Subprime is de trigger van de crisis geworden, geholpen door ruim monetair beleid.''

Andere delen van het monster waren de Amerikaanse banken die te gemakkelijk geld uitleenden en de ratingbureaus die slecht werkten.

Onverantwoord

ABN Amro was in die periode volgens Wellink een van de slachtoffers van andere financiële instellingen die ''onverantwoord grote risico's'' namen, daarmee enorme winsten maakten en ''de rest van de wereld konden kopen''. ''Degenen die zich netter gedroegen, bleven achter en werden een prooi van deze cowboys.''

Wellink vindt dat hij al vroeg heeft gewaarschuwd voor de problemen die eraan zaten te komen. DNB heeft ook goed gereageerd op de situatie rond banken, vindt hij.

Gevaren

Wellink verklaarde dat hij al in 2000 heeft gewezen op de gevaren die op de loer lagen. "Ik heb gewaarschuwd voor een te ruim monetair beleid van de bankensector."

In 'vele speeches en jaarverslagen' heeft hij naar eigen zeggen ook gewaarschuwd voor ontwikkelingen die destabiliserend konden werken.

Bij de eisen rondom liquiditeit heeft DNB ook rekening gehouden met riskante producten die banken op een boekhoudkundige manier van de balans hielden. Verder maakte DNB regels rondom het investeren in durfinvesteerders zoals hedgefonsen.

Traag

Wellink zei dat banken meestal wel goed luisterden naar hem. ''Maar het is soms heel moeilijk om ze te overtuigen dat ze vandaag al moeten luisteren en handelen. Soms hebben ze andere opvattingen. In sommige gevallen ging het wat traag omdat ze het niet met ons eens waren.''

De DNB-president erkende dat er dingen zijn die de toezichthouder heeft nagelaten. Maar dat kwam omdat er niet veel ruimte is om af te wijken van internationale regels. ''We kunnen niet allerlei regels treffen zonder EU-betrokkenheid.''

Politiek

Of de politiek goed heeft geluisterd naar zijn waarschuwingen, zei hij dat hij geen zwarte pieten wil uitdelen. ''Het klinkt zo zielig als ik mezelf een roepende in de woestijn zou noemen.''

Wellink is de enige ondervraagde die twee keer zijn opwachting zal maken voor de commissie. Hij wordt donderdag opnieuw gehoord.

Beloningsbeleid

De Nederlandsche Bank gaat scherper kijken naar het beloningsbeleid van banken. Van de financiële crisis is geleerd dat er een relatie is tussen excessieve beloningen en risico's die een bank loopt, meent Wellink.

''Dit wordt een belangrijke peiler onder het prudentieel beleid. We hebben gezien dat er onder omstandigheden verkeerde impulsen vanuit kunnen gaan'', zei hij over de beloningen bij banken.

Ontkend

DNB moet als toezichthouder in de gaten houden of banken solide genoeg zijn. Volgens Wellink is door de politiek en centrale banken lang ontkend dat beloningssystemen invloed kunnen hebben op de mate van risico's die een bank loopt.

Veel bonussen voor bankiers waren gebaseerd op prestaties op korte termijn, waardoor ze mogelijk aangemoedigd werden om meer risico te nemen.

Zie ook: dossier onderzoek kredietcrisis