Een druilerige zondagmiddag. Ik bekijk voor de vierde maal het optreden van professor Wubbo Ockels tijdens TEDxAmsterdam, dat al ruim een week door mijn hoofd spookt.

Door Chris Bannink | Logica

Samengevat zegt hij dat het begrip tijd iets is dat het menselijk brein heeft verzonnen als reactie op de zwaartekracht.

Wij mensen hebben daar handige apparaten omheen gebouwd zoals klokken waar we niet meer buiten kunnen. We kijken naar het universum met ons besef van tijd door bijvoorbeeld afstanden aan te geven in lichtjaren.

Buitenaards leven zal het begrip tijd niet eens kennen en daardoor met letterlijk en figuurlijk heel andere ogen naar het heelal kijken, waardoor we elkaar niet kunnen zien. Een zeer aardig gedachte-experiment van Ockels.

13,7 miljard lichtjaar
Ik ben verder gaan zoeken. Wat is tijd? Tijd wordt bijvoorbeeld als de vierde dimensie gezien. Ruimtetijd wordt dan als lichtjaar gemeten. Het is onmogelijk om sneller dan het licht te reizen. Van hier tot de maan is 330.000 kilometer, een afstand die het licht in slechts ruim een seconde aflegt.

Bedenk hoe ver het licht dan kan reizen in een jaar en je hebt een lichtjaar. Het heelal wordt geschat op 13,7 miljard lichtjaar groot, maar dat is ‘alleen’ gebaseerd op de verst waarneembare sterrenstelsels en de leeftijd van het heelal. Maar wellicht is het veel groter.

De leeftijd van het heelal is ook alleen te meten in relatie tot onze tijd, die dus volgens Ockels geen universele (mooi woord in dit geheel) waarde heeft, anders dan voor de mensen op onze planeet.

12 dimensies
Drie dimensies (lengte, breedte, hoogte) kunnen we zien, de dimensie tijd kunnen we bevatten en inmiddels wordt er in de snaartheorie gewerkt met 8 extra dimensies als hypothese om (sub-)atomaire en kosmische waarnemingen te beschrijven en te voorspellen. Twaalf dimensies waarbij de laatste een dimensie zou zijn die eigenlijk niet tot ons universum behoort, maar die de chaos zou beschrijven waaruit ons universum is ontstaan en waarin ons universum als een soort van bel drijft.

Het duizelt me. Ons onmetelijk grote universum, slechts een bel in de chaos. En tijd dat nu slechts een relatief begrip is geworden als we Ockels volgen. Net zoals de mensheid jaren dacht dat de aarde plat was, of het middelpunt van het heelal, moeten we nu ons begrip van tijd overboord gooien? Hoezeer ik ook hecht aan out of the box denken, ik kan me nog geen maatschappij zonder tijd voorstellen.

Ik ben weer met beide benen op de grond en mijn interne klok laat mijn maag knorren. Tijd om te eten.

Chris Bannink is Principal Consultant bij Logica Management Consulting