AMSTERDAM - Econoom en journalist Gerard Driehuis beschrijft in het boek 'De daders en de meelopers' negen vermeende aanstichters van de kredietcrisis. "Hoe collectief onbenul zo'n ravage kon aanrichten."

Twee voormalige hedgefondsmanagers van de Amerikaanse zakenbank Bear Stearns werden afgelopen dinsdag vrijgesproken van de aanklacht dat zij met riskante investeringen in 'subprime' hypotheken aan de wieg stonden van de 'credit crunch'. Het was de eerste rechtszaak als gevolg van de kredietcrisis, en het geeft aan hoe lastig het is om afzonderlijke bankiers en handelaren verantwoordelijk te houden voor de ergste financiële crisis sinds de Grote Depressie.

Alfamannetjes
Gerard Driehuis wil desondanks een poging wagen en selecteerde voor zijn aanklacht negen hoofdschuldigen van de 'totale ineenstorting' van de wereldeconomie aan het einde van 2008: Nout Wellink (DNB), Rijkman Groenink (ABN Amro), Bernard Madoff (piramidefonds) en Maurice Lippens (Fortis): "Alfamannetjes bij wie het testosteron uit de oren kwam".

Alan Greenspan (FED), Richard Fuld (Lehman Brothers), Joe Cassano (AIG) en Wim Kok (ING): "korte termijn-denkers" met een hang naar overmatige bonussen. En: allemaal mannen. "Het is geen toeval dat er geen vrouwen bij zitten", zegt Driehuis in een reactie. "Vrouwen zijn voorzichtiger, hebben minder scoringsdrift."

Schrik
Naast het aan de schandpaal nagelen van de 'hoofdverdachten', verbaast Driehuis zich in het boek over het feit dat er na de val van Lehman Brothers zo weinig is veranderd in de financiële wereld. "Madoff is opgesloten, maar de rest is met de schrik vrijgekomen en de meesten zijn weer de baas van grote ondernemingen. En uit niets blijkt dat ze hun fouten niet zullen gaan herhalen", aldus de schrijver.

Driehuis sprak - niet verwonderlijk - de negen financiële 'delinquenten' niet persoonlijk. Zo blijven de schetsen van Wellink ('een ambtenaar verdwaald in de echte wereld') tot Groenink ('een contactgestoorde ijdeltuit') beperkt tot afstandelijke observaties. Dat Wellink een belangrijke rol speelde bij de fiasco's rond ABN Amro en Icesave en dat de commissaris Kok niet in staat bleek om ING voor onheil te behoeden staat buiten kijf, maar of zij zich bewust waren van het naderende gevaar blijft onduidelijk.

Fouten
De negen invloedrijke heren werkten op de hoogste niveaus toen de kredietcrisis losbarstte, maar het is onmogelijk om individuen verantwoordelijk te houden voor een financiële crisis. Driehuis erkent dat de bankenwereld fouten vertoont, maar zijn afkeer van topmannen wint het van een gedegen analyse van het systeem als geheel. Zonder een goed werkend systeem zullen falende topmannen hun straf, hoe verdiend ook, altijd blijven ontlopen.

Zo blijven ook de soms onbenullige consumenten buiten schot die veel te veel geld leenden voor een nieuw huis en die er voetstoots van uitgingen dat de beurskoersen zouden blijven stijgen. Het persoonlijke falen van topmannen is een mooie kapstop om het verhaal van de crisis aan op te hangen, maar negen falende mannen alleen konden de crisis veroorzaken, noch voorkomen.

Uiteindelijk is 'De daders en de meelopers' zo vooral een bij vlagen terechte en bewustmakende tirade tegen machtsmisbruik en onvermogen. Die menselijke eigenschappen staan ongetwijfeld garant voor een nieuwe crisis.

'De daders en de meelopers, Wie is wie in de kredietcrisis' (15 euro) van Gerard Driehuis verscheen bij uitgeverij Balans

Zie ook: dossier zakenboek