Internet maakt werknemers zelfstandiger en flexibiliseert de arbeidsmarkt. Dat is aangenaam voor werknemers, maar in tijden van crisis vooral een voordeel voor bedrijven en hun aandeelhouders.

Robert Bitter | Logica

Bij de halfjaarcijfers van KPN gaf topman Scheepbouwer aan volop ruimte te hebben voor aanpassingen als de crisis doorzet: '20 procent van onze arbeidscontracten is tijdelijk -dat is al acht jaar onderdeel van het plan- zodat we mee kunnen dansen met de markt. Onze reductie van 1000 externe banen is bescheiden. We hebben er nog 5000.'

Water
Werknemers als water uit de kraan. KPN is er duidelijk over, bij andere bedrijven zal het niet anders zijn. Hoe anders was het beeld van The Cluetrain Manifesto. De 95 stellingen van dit visionaire manifest over internet verschenen tien jaar geleden online. Toen had minder dan 20 procent van de Nederlandse huishoudens een internetaansluiting.

Een prangende vraag voor bedrijven was hoe je dit nieuwe kanaal, internet, het beste kon inzetten: was het voldoende om de brochures online te zetten of niet? En dan komt de Cluetrain: internet maakt een eind aan het massakapitalisme!

Ondernemingen, managers, marketingafdelingen, en public relations moeten het ontgelden. Voor consumenten en werknemers wordt het weer zoals vroeger: aangenaam menselijk.

Praten
De Cluetrain ontketende een bijna religieus debat. Door internet, aldus de Cluetrain, gaan mensen weer met mensen praten in plaats van als doelgroep te worden toegesproken. Consumenten laten zich niet meer door marketingonzin in de luren leggen, omdat ze elkaar online vertellen hoe goed of slecht producten en diensten zijn.

Werknemers hoeven niet meer via hiërarchische lijnen te communiceren, maar vinden elkaar op het intranet. Vanaf nu gaat het erom wat je met vakmanschap, kennis en creativiteit kunt bijdragen, niet om hoeveel sterren er op jouw pet staan. Bazen worden dus vooral overbodig of in Cluetrain lingo: hyperlinks ondermijnen hiërarchie.

Stem
Het kapitalisme krijgt weer haar oorspronkelijke karakter - dat van de fysieke markt waar aanbieders en vragers elkaar persoonlijk spreken. Als mensen willen we niets liever. Onze eigen stem weer horen in plaats van permanent overschreeuwd te worden door de halve of hele leugens van marketeers. Niets zal onze internetconversatie daarom tegenhouden.

Ja, de Cluetrain is zwaar over de top. De 95 stellingen verwijzen naar die van Luther en de Reformatie. De website, inmiddels een "declared read-only landmark", richt zich tot "de mensen van de aarde". De ondertitel van het later verschenen Cluetrain boek luidt "the end of business as usual".

Netwerk
De pamflettistische stijl van Cluetrain werkt soms hilarisch, maar het idee van internet als conversatie die de wereld persoonlijker maakt, is dat niet. Als werknemer kun je meer op eigen benen staan, verantwoordelijkheid nemen voor eigen kennisontwikkeling en eigen netwerk. Dat maakt ook de stap om voor jezelf te beginnen kleiner. Het groeiende leger ZZP'ers getuigt er van.

Individualisering maakt de arbeidsmarkt flexibeler. In tijden van crisis kunnen bedrijven sneller inkrimpen. Voor de aanbodkant van de arbeidsmarkt voelt dat niet per se als aangenaam menselijk.

Robert Bitter is Principal Consultant bij Logica Management Consulting