Familievermogens dupe Successiewet

De nieuwe Successiewet dreigt nadelig uit te pakken voor familievermogens. Het kabinet probeert op deze manier tien jaar ‘achterstallig onderhoud’ weg te werken.

Door Renate de Lange-Snijders - PricewaterhouseCoopers

Familievermogen dat is ondergebracht in een trust wordt in de nieuwe Successiewet belast alsof het vermogen nog in bezit is van de insteller. Het wekt verbazing dat er geen fatsoenlijk overgangsrecht komt voor belastingplichtigen die melding hebben gemaakt van hun trustvermogen, maar geen vaststellingsovereenkomst met de Belastingdienst hebben gesloten.

Trustarrest
Sinds de trustarresten uit 1998 hebben veel families het familiebedrijf tegen marktwaarde verkocht aan een trust. Op deze wijze bleef er voldoende vermogen buiten trustverband om de bestedingen van de familie voor meerdere generaties te financieren, maar werd de continuïteit van het familiebedrijf beter gewaarborgd.

Vanaf 1 januari 2010 worden dergelijke 'afgezonderde particuliere belangen' echter als fiscaal transparant aangemerkt, waarbij het familiebedrijf weer wordt toegerekend aan de oorspronkelijke inbrenger. Bij overlijden van de inbrenger is successierecht verschuldigd met - onder voorwaarden - toepassing van de opvolgingsfaciliteiten.

Opvolgingsfaciliteiten
Door gelijktijdige verruiming van de opvolgingsfaciliteiten leidt deze fiscale transparantie tot heffing van successierechten van twee procent over de waarde van het familiebedrijf.

Gedurende het bestaan van de trust zal veelal geen inkomstenbelasting zijn verschuldigd, als tot de trustbezittingen slechts de aandelen in het familiebedrijf behoren. Deze complexe regeling leidt voor familiebedrijven dus slechts tot een reparatie van twee procent successierecht bij overlijden. De bij overlijden verschuldigde aanmerkelijkbelangheffing wordt immers grotendeels doorgeschoven naar de volgende generatie.

Overgangsrecht
Slechts voor families die vóór 20 april dit jaar met de inspecteur een transparantieovereenkomst hebben gesloten, is overgangsrecht van toepassing. In de visie van de staatssecretaris van Financiën heeft iedereen de kans gehad om in zijn aangifte te vermelden dat sprake is van betrokkenheid bij een trust en de fiscale behandeling ervan met de inspecteur af te stemmen. Als daarvan geen gebruik is gemaakt, ligt een coulante opstelling volgens de staatssecretaris niet voor de hand.

Dit standpunt wekt verbazing. Veel belastingplichtigen hebben in hun aangifte netjes melding gemaakt van hun betrokkenheid bij een trustvermogen, maar geen vaststellingsovereenkomst gesloten. Onduidelijk is waarom geen overgangsrecht wordt geboden voor deze situaties. Door de waardeontwikkeling van het vermogen onder trustverband tot 1 januari 2010 niet te respecteren via het verlenen van een 'step-up', worden de arresten alsnog met terugwerkende kracht gerepareerd.

Heffingsrecht
Deze terugwerkende kracht strekt zich mede uit tot Nederlanders die in het buitenland wonen en het familiebedrijf hebben overgedragen aan hun (klein)kinderen. Nederland creëert daarmee alsnog een heffingsrecht in situaties waarin de waarde veelal in het buitenland is aangegroeid.

Dat de wens bestaat om wildgroei aan trusts en stichtingen tegen te gaan is begrijpelijk. Echter, met dit wetsvoorstel worden de gevolgen van de arresten met terugwerkende kracht van ruim tien jaar gerepareerd. Als de wetgever meent dat ingrijpen noodzakelijk is, roept dit de vraag op waarom hier ruim tien jaar mee is gewacht. Deze families hebben er recht op dat de wetgever de arresten van de Hoge Raad respecteert voor de achter ons liggende periode.

- Renate de Lange-Snijders is partner bij PricewaterhouseCoopers Belastingadviseurs.

Tip de redactie