AMSTERDAM - Chris Anderson (eerder succesvol met 'The Long Tail') laat er in zijn nieuwe boek 'Free, The Future of a Radical Price', geen misverstand over bestaan. Alles wat digitaal is, zal vroeg of laat gratis zijn.

De website waar u deze recensie leest, wordt betaald door adverteerders. Marktplaats.nl heeft al sinds jaren de krant verdrongen als de plek waar jong en oud zijn huiswaar te koop zet. En zo zijn er nog talloze manieren waarop via internet informatie wordt weggeven. Maar nog lang niet alles wat in bits en bytes kan worden verstuurd, is al gratis verkrijgbaar. Voor muziek, films en software moet, officieel, betaald worden.

De discussie over gratis is daarom nog lang niet beslecht. Op dit moment worden de eigenaren van de Zweedse dowloadsite The Pirate Bay aangeklaagd wegens het gratis ter beschikking stellen van bestanden. Mediamagnaat Rupert Murdoch kondigde vorige week aan geld te gaan vragen voor alle online nieuwscontent van zijn kranten en televisiezenders.

Overvloed
Maar ondertussen, betoogt Anderson, wordt het bewaren en versturen van digitale informatie elk jaar met de helft goedkoper; de digitale economie is er een van overvloed ('abundance') geworden, waardoor jongeren onder de twintig ('Generation Free') er inmiddels van uit gaan dat internet gelijk staat aan gratis. Niemand zou het meer in zijn hoofd halen om geld te vragen voor zoekresultaten of een internetbrowser (zoals Netscape deed in de jaren '90).

Het is volgens Anderson niet te voorkomen dat ook muziek, films en software uiteindelijk zonder betaling te downloaden zijn. Als de kosten om iets maken bijna nul zijn, dan is dat een kwestie van "economische zwaartekracht", stelt de auteur. Aangezien het verspreiden van muziek of elektronische boeken bijna niets meer kost, zullen uitgevers andere manieren moeten vinden om rond te komen (Anderson noemt dit "op zoek gaan naar een nieuwe schaarste in tijden van overvloed").

Controversieel
Soms begeeft hij zich daar op een controversieel vlak. Zijn stelling dat geld niet het belangrijkste is bij muziek maken, en auteursrechten vooral zorgen voor het kunstmatig hoog houden van de prijs, zal hem geen vrienden bezorgen in de entertainmentindustrie. De nagemaakte Gucci-tasjes die in de straten van menig Chinese stad te koop zijn, zijn een vorm van gratis reclame voor het merk, aldus de schrijver, en veel Chinezen kunnen de echte, kostbare, versies toch niet betalen.

Anderson, hoofdredacteur van het blad Wired, stelt echter dat hij er niet op uit is om bedrijven, programmeurs of artiesten van hun inkomsten te beroven. Aan de hand van voorbeelden als Google Docs, een gratis online tekstverwerker, experimenten van artiesten zoals de groep Radiohead die gratis MP3's weggeven en gratis versies van programma's die tegen betaling uit te breiden zijn (Skype, Flickr) probeert hij aan te tonen dat gratis het online bedrijfsmodel van de toekomst is - de economie rondom gratis producten zou nu al zo'n 300 miljard dollar bedragen.

Microsoft
Talloze bedrijven omarmen gratis, stelt Anderson. Microsoft sloot de open source-gemeenschap in de armen, en biedt binnenkort een gratis onlineversie van zijn tekstverwerker Word. Radiohead verdient geld met concerten, terwijl Google zijn inkomsten uit advertenties bij zijn zoekresultaten haalt. Anderson zelf biedt zijn boek gratis online aan, maar hoopt dat hij binnenkort goedbetaalde spreekbeurten kan gaan geven over het onderwerp.

De Amerikaanse schoenenwinkel Zappos verstuurt zijn schoenen niet alleen gratis, maar moedigt klanten aan om meerdere maten te bestellen; de niet-passende modellen kunnen gratis teruggestuurd worden. Mensen zijn heus wel bereid om online de portemonnee te trekken, wil Anderson maar zeggen, maar alleen als het ze tijd scheelt en toegevoegde waarde oplevert (bijvoorbeeld een lezing door hem over Free, toegespitst op het eigen bedrijf).

Uitstapjes
Hoewel er hier en daar teveel uitstapjes gemaakt worden naar het ontstaan van het begrip gratis ("Rond 3000 voor Christus ontstond er in het huidige Irak een rekenprobleem") of het belang van Moore's Law (rekenkracht verdubbelt elke twee jaar) schetst Anderson een geloofwaardig, maar voor sommigen angstaanjagend scenario.

Maar, stelt de schrijver zijn lezers gerust, het geld dat wordt bespaard met bijvoorbeeld Marktplaats, wordt alleen anders verdeeld. Of zijn boek echt een blik in de - online - toekomst is, zullen we over een paar jaar weten.

Free: The Future of a Radical Price is verschenen bij Randomhouse. In het Nederlands verkrijgbaar bij uitgeverij Nieuw Amsterdam onder de titel Free, Hoe het nieuwe gratis de markt radicaal verandert