Terwijl alle ogen gericht zijn op de status van de Amerikaanse economie en de groei van China en India stapelen de problemen in Japan zich op. In een boeiende nieuwsbrief van financieel analist en auteur John Mauldin wordt uitgebreid stil gestaan bij het Japanse economische moeras.

Door Michael Toorop | PlusPost, opiniekrant voor sociaal liberalen en ondernemers

In de afgelopen tien jaar steeg de Japanse staatsschuld van 99% van het Bruto Nationale Product naar 170%. Ter vergelijking, de Amerikaanse staatsschuld steeg de afgelopen tien jaar van 60% naar ruim 90%. De verwachtingen zijn dat dit percentage niet ver boven de 100% uit zal komen, ondanks de huidige crisis. In Nederland verwacht men volgend jaar iets boven de 66% staatsschuld te moeten noteren.

Oorsprong
Deze Japanse staatsschuld vindt zijn oorsprong in de jaren negentig, ook wel de verloren jaren genoemd. Om de Japanse recessie van eind jaren tachtig het hoofd te bieden hebben de opeenvolgende regeringen in het wilde weg geld geïnvesteerd in infrastructuur zoals bruggen en wegen. Japan had decennia lang een stormachtige groei doorgemaakt. Overal ontstonden er luchtbellen, waarvan het onroerend goed misschien wel de grootste was.

Volgens sommigen was op een gegeven moment de grond waarop het Keizerlijke paleis staat, meer waard dan het onroerend goed van de staat Californië. Twintig jaar later is het onroerend goed nog steeds tussen de 50% en 80% onder haar hoogste punt en de Japanse aandelenmarkt staat altijd nog 75% in het rood. De marktkapitalisatie van de Japanse beurs was in 1988 ruim 50% van de totale waarde van de aandelen wereldwijd. Nu zakt het percentage langzaam richting 8%.

Spaarquote
De staatsschulden kunnen op dit moment gefinancierd worden door de Japanners zelf, omdat het een spaarzaam volk is. Lange tijd dobberde de zogenaamde spaarquote tussen de 12% en 16%. Aan de ene kant is dat een voordeel omdat de rente dan laag kan blijven en de staat makkelijk en goedkoop kan lenen. Aan de andere kant is het een ramp, want een bevolking die niet spendeert frustreert haar economische groei.

Deze spaartegoeden en een buitenlandse valutareserve van $ 1000 miljard vormden een goede buffer. Een ander geluk bij een ongeluk is dat China inmiddels Japans grootste afzetmarkt is. Mede door de succesvolle Chinese economische stimuleringsmaatregelen groeit de Chinese economie weer met zo'n 8% op jaarbasis. Dit dempt de Japanse recessie.

Vergrijzing
Ook een groot probleem is de snel vergrijzende Japanse bevolking. De verwachting is dat het aantal mensen ouder dan 65 jaar zal groeien naar 40 op de 100 werknemers in 2015. In de geïndustrialiseerde landen worden deze aantallen verwacht te stijgen van 21 naar 26 per 100 werknemers. Buiten de geïndustrialiseerde landen zal dit percentage rond de 9 blijven fluctueren.

Wat dat betreft krijgen de economische mogendheden, met Japan voorop, nog de nodige problemen te verwerken. Als de snel groeiende groep van ouderen straks ook nog aanspraak gaat maken op hun pensioenen en gaat ontsparen zijn de rapen pas echt gaar. De Japanse spaarquote daalt al en het geld wordt niet gebruikt om te investeren of om duurzame goederen te kopen, maar als aanvulling op het pensioen.

De grote pensioenfondsen in Japan hebben dit jaar voor het eerst te maken met een netto uitstroom van geld. Men moet meer aan pensioenen betalen dan dat er aan premies binnenkomt.

Staatsschuld
De gigantische staatsschulden in Japan zijn de reden dat ondanks de historisch lage rente daar de overheid 18% van haar budget uitgeeft aan rentebetalingen. En dat bij een rentepercentage van 1%. Stel dat de rente ooit eens oploopt naar 2%. De gevolgen zullen dan een zeer grote impact hebben en de rentekosten zullen stijgen naar 40% van de begroting.

Met andere woorden, de staatsschulden zijn enorm en snel stijgende, terwijl er minder en minder gespaard gaat worden. Over enige tijd is de Japanse staat afhankelijk van buitenlandse investeerders. Dan moet Japan met bijvoorbeeld de Amerikaanse staat concurreren. Er zal weinig animo zijn voor een land met zoveel schulden en een couponrente van rond de 1 procent. De waardering van de Japanse staatsschuld staat nu op hetzelfde niveau als die van Italië. Samen zijn zij de enige van de G7 landen die niet de hoogste waardering kennen.

Rente
Als Japan niet snel ingrijpt zal men op termijn veel meer rente moeten gaan betalen. Als de Bank of Japan zou besluiten om de schulden gedeeltelijk monetair te financieren door het drukken van Yenbankbiljetten, voorkomt dat een rentestijging op korte termijn maar komt de Yen wel onder druk te staan.

Het zou een ramp voor de wereldeconomie zijn als de Japanse economie zou imploderen. Het enige voordeel van de huidige situatie is wel dat de Amerikanen er van kunnen leren. Het is net alsof Japan ruim 10 jaar vooruit loopt op de economische ontwikkelingen als het gaat om crises en stagnatie.