Econcern, het duurzame energiebedrijf met 1200 mensen in dienst, heeft uitstel van betaling moeten aanvragen.

Door Grimbert Rost van Tonningen | PlusPost , opiniekrant voor sociaal liberalen en ondernemers

Ecofys, Evelop, Ecostream en Ecoventures maken onderdeel uit van Econcern. Reden van mislukking: teveel risico's bij een megalomane groeiprojectie, komend van 400 mln omzet in 2007 op weg naar 8 miljard Euro in 2012. En dat met professionele toezichthouders als Ludo van Halderen (ex CEO Nuon), Franck Bruneau, (directie SHV), Bert Heemskerk, (Ceo Rabobank) en Stephan Nanninga, (directie SHV).

Tegenwicht
Opnieuw heeft een Raad van commissarissen, zelfs met afgevaardigden van professionele aandeelhouders als SHV en Rabo, zitten slapen of in ieder geval nagelaten om bestuursvoorzitter Ad van Wijk voldoende tegenwicht te bieden. Rabo commissaris en CEO Heemskerk is zelfs naar verluidt de laatste maanden vrijwel onzichtbaar geweest.

Was Van Wijk een slechte ondernemer? Nee zeer waarschijnlijk niet, de lezers van FEM en de leden van managersnetwerk Nederland zagen in hem zelfs de topman van het jaar 2008. Van Wijk bracht zijn oorspronkelijke adviesbedrijf Ecofys tot grote hoogte met internationale allure, zeldzaam in Nederland. Er wordt vooral in Europa aan veel duurzame projecten gewerkt.

Naast Ecofys werden ook wereldwijde ventures van de grond getrokken, helaas met overfinanciering, totdat in de kredietkrisis afgelopen najaar de kraan door banken geleidelijk werd dichtgedraaid. Collega directielid Dirk Berkhout is eind vorig jaar opgestapt. Naar eigen zeggen heeft hij hiermee een 'signaal' willen afgeven. 'Na grofweg zeven jaar van ongebreidelde groei moet je consolideren. Dat is heel normaal', vond hij.

Pionier
Het probleem met pioniers als van Wijk is dat zij een heilig geloof hebben in hun missie en die met grote overtuiging uitdragen, tegenspraak wordt eigenlijk niet geduld.  Was van Wijk dan een narcist? 'Intrapreneuring' deskundige Koen Eising meent van niet. Hij vindt de berichten over topman Ad van Wijk pijnlijk: 'iemand met grootheidswaanzin en te groot ego'.

Hij vervolgt: 'Maar voor iemand, rijdend in een Prius, slechts 1 woning in bezit en werkend in een klein kantoortje zonder marmeren vloer en hoogpolig tapijt, lijkt dit toch echt pertinente onzin.'  Bij dat laatste zinnetje gaat Eising volledig in de fout. Ook een sober levende topman kan een (productieve) narcist zijn. Litteratuur genoeg.

Narcist
Uitvinder van het begrip narcisme,Sigmund Freud onderscheidde al positieve en negatieve factoren. In het negatieve geval zijn narcisten volgens hem: emotioneel, geisoleerd, zeer wantrouwend, veronderstelde bedreigingen kunnen leiden tot manisch gedrag en succes voedt pompeusheid.

Positief zijn ze volgens hem wanneer ze indruk maken op anderen door hun persoonlijkheid, ze medewerkers ondersteunen als ze de rol van leider op zich nemen, een verfrissende stimulans kunnen geven voor culturele ontwikkelingen of afbraak van de bestaande orde. Die positieve eigenschappen had Van Wijk zeker, dat heb ik zelf enige malen kunnen waarnemen.

Voorbeelden
Management  goeroe en psychiater Micheal Maccoby wijst er in zijn boek 'The Productive Narcicist' op dat narcistische leiders altijd mensen hebben geïnspireerd en de toekomst hebben bepaald. Hij noemt als voorbeelden Napoleon, Franklin Roosevelt en Ghandi. Vooral de parallel met de sober levende idealist Ghandi is voor Van Wijk best vlijend. Waarom zou hij dan geen narcist zijn?

Het lijkt er meer op dat Van Wijk voldoet aan de definitie van Schumpeter als het gaat om de rol van ondernemen: uitvoeren van nieuwe combinaties.Volgens Schumpeter leidt dat uiteindelijk tot creatieve zelfvernietiging. Zo ook hier.

Echo
Het begrip narcisme is afkomstig uit de Griekse mythologie. IJdele Narcissus versteende omdat hij zich niet kon afkeren van zijn eigen beeltenis. De tragische nimf 'Echo', die verliefd op hem was, maar door godin Hera bestraft, kon slechts twee woorden uitbrengen en die herhalen.

De commissarissen lijken bij 'productief narcist' Van Wijk niet veel verder te zijn gekomen dan Echo, totdat het te laat was. Zij hebben zich belachelijk gemaakt door Van Wijk niet in de hand te houden met zijn crearieve talent, in plaats van te echoën. Wie zegt dat de geschiedenis zich niet herhaald, als men dat in de oudheid al wist?