De crash van de telecommunicatie sector toont opmerkelijke parallelen met de huidige bankencrisis. Hoe het met de telecommunicatie sector afgelopen is, biedt inzicht in hoe zal de bankensector er na de huidige crisis uit zal zien.

Door: Fred Huibers | Het Haags Effektenkantoor

De banken krijgen momenteel de wind van voren. En de wind waait uit alle hoeken. Demonstranten winden zich tijden de G-20 conferentie in Londen op over de - in hun ogen - hebberige bankiers die onverantwoorde risico's genomen zouden hebben omdat zij er persoonlijk beter van worden. In vijwel alle Westerse landen laten politici en de publieke opinie blijken dat zij de bonus cultuur hekelen en lijken aan te geven dat daar vooral de oorzaak van de bankencrisis gevonden moet worden.

Bank managers zouden in hun blinde jacht naar rendement teveel risico's genomen hebben, teveel hooi op de vork genomen hebben in de uitbreiding van allerlei riskante activiteiten zoals de handel en belegging in innovatief schuldpapier. Achteraf is gebleken dat veel van de nieuwe activiteiten teveel gebaseerd waren op onrealistische groeiverwachtingen en op verkeerde risico-inschattingen.

De bankencrisis van nu vertoont opmerkelijke parallelen met de crisis die de telecommunicatie sector heeft doorstaan in de periode tussen 1997 en 2003. In de aanloop naar de crisis in deze sector leken de bomen ook tot in de hemel te groeien.

Teveel schulden
Rond 1997 hadden liberalisering en de mogelijkheden die de ICT revolutie met zich meenamen, de managers van telecom bedrijven in hun greep. Veel voormalige PTTs waren van staatshanden overgegaan naar de particuliere sector middels beursgangen. Deze liberalisering gaf de managers van geprivatiseerde bedrijven als KPN, Deutsche Telekom en British Telecom het gevoel dat zij veel geld konden verdien door in te spelen op nieuwe activiteiten die veel lucratiever oogden dan het betrouwbaarr leveren van telefoontikken.

Investeringen in nieuwe generatie mobiele telefonie, dataverkeer en opkomende markten dienden op grote schaal en in grote haast aangezwengeld te moeten worden om de concurrentie voor te zijn. Terughoudendheid met investeringen in innovatieve vormen van telecommunicatie zou de bedrijven kunnen veroordelen tot de status van zielig muurbloempje dat achterblijft op een flitsend feest. De angst was dat de bedrijven die zich volledig zouden storten in de nieuwe economie weggeconcurreerd zouden worden door hun moderne collega's en nieuwkomers op de markt.

Het resultaat was een enorme investeringsgolf. In deze periode naam bijvoorbeeld KPN belangen in telecom bedrijven uit de Oekraïne, bood het bedrijf astronomische bedragen in de veiling voor nieuwe generatie mobiele telecom frequenties en werden grote bedragen in ondergrondse glasvezel netwerken gestopt die grotendeels donker en onbenut bleven.Om dit alles te bekostigen had KPN haar schulden naar onhoudbare niveau's opgestuwd. Onhoudbaar omdat de begrote inkomsten van de investeringen vies tegenvielen.

Puinruimen
Veel van de telecom bedrijven, waaronder KPN,  hebben het roer radicaal om moeten gooien om niet kopje onder te gaan. Bij KPN was de schuldenlast opgelopen tot meer dan zes keer de operationele winst en zonder actie te ondernemen was de kans groot dat de schuld nog verder zou oplopen. De eerste maatregel die Ad Scheepbouwer nam toen hij als hoogste baas tijdens deze crisis toetrad, was de versterking van het eigen vermogen en het reduceren van de kosten om de schuldenlast te verminderen. Veel arbeidsplaatsen, joint venture en vage projecten werden in snel tempo geschrapt.

Cruciaal is echter dat de strategie niet beperkt werd tot alleen bezuinigen maar dat er ook positieve keuzes werden gemaakt. KPN besloot haar strategie te richten op slechts drie landen: Nederland, België en Duitsland. In het laatste land werd besloten om te investeren in de in problemen verkerende mobiele telcom dochter E-Plus. Verder was het "back-to-basics": vaste telefonie, mobiele telefonie, internet en (later) TV diensten. Het puinruimen heeft resultaten gehad. Inmiddels KPN een financieel gezond bedrijf dat dividend uitkeert.De telecom sector is veranderd in een wat saaie bedrijfstak dat grotendeels trekken heeft van een gereguleerde sector zoals nutsbedrijven.

De markt is grotendeels verzadigd en bestaat uit bedrijven die het meeste geld verdienen door vrij transparante diensten te leveren (telefonie) en daarnaast proberen additionele activiteiten te ontplooien om wat groei te bewerkstelligen (bijvoorbeeld digitale TV). De additionele diensten zijn qua omvang echter beperkt en investeringsbeslissingen op dit gebied worden alleen gedaan als het aannemelijk is dat deze op de afzienbare termijn winstgevend zullen worden.

Banken
Wat kunnen de ervaringen voor de banken betekenen voor de bankensector? Op de eerste plaats dienen dient de financiële positie versterkt te worden. Eventueel met hulp van de overheid lijkt dit proces nu in gang gezet te zijn. De tweede stap is dat banken strategische keuzen maken op welk gebied zij daadwerkelijk onderscheidend vermogen hebben en op duurzame wijze waarde kunnen toevoegen. Hier zijn spreken de lessen van de keuzes van KPN boekdelen. Een strategie moet zich niet beperken tot slechts verdedigen en kostenbesparingen.

De winnaars binnen de banken zullen de instellingen zijn die met succes activiteiten uitbouwen waar zij zich van de concurrentie kunnen onderscheiden. Voorbeelden van kanshebbers zijn Standard Chartered (sterke positie in Azië) of Santander (Latijns-Amerika). Een groot deel van de banken zal echter vervallen tot wat veel telecom bedrijven zijn: wat saaie bedrijven die binnen een verzadigde markt slechts beperkt kunnen groei door efficiënter te werken dan hun concurrenten.