Pensioenen lopen gevaar

Nederlandse pensioenfondsen moeten op de korte termijn herstelplannen inleveren bij De Nederlandsche Bank om aan te geven hoe zij de negatieve gevolgen van de kredietcrisis te boven denken te komen.

Door Fred Huibers | Het Haags Effektenkantoor

Jaloersmakend stelsel
Nederland heeft een pensioenstelsel dat menig land jaloers maakt. Het belangrijkste verschil ligt in het feit dat het leeuwendeel van de pensioenvoorziening werkt volgens het kapitaaldekkingsstelsel en niet, zoals in veel landen gebruikelijk is, het omslagstelsel.

Bij een omslagstelsel worden de ingelegde premies van werknemers meteen gebruikt om de uitkeringen te betalen aan werknemers die al gepensioneerd zijn. Het systeem is uitermate gevoelig voor de verhouding tussen het aantal mensen dat een baan heeft en premie betaald en het aantal mensen dat een pensioenuitkering ontvangt. Naarmate de verhouding actieven/post-actieven op de arbeidsmarkt daalt, stijgen de premies navenant.

Reserve
Bij een kapitaaldekkingsstelsel wordt een spaarpot opgebouwd doordat er voldoende premie wordt geheven zodat er een reserve opgebouwd wordt. Als die reserve eenmaal opgebouwd is, biedt deze een aantal voordelen ten opzichte van het omslagstelsel.

Het effect van wijzigingen in de verhouding tussen actieven en post-actieven is minder groot. Daardoor kunnen premies en uitkeringen relatief stabiel en voorspelbaar blijven. Betrouwbaarheid en voorspelbaarheid zijn bij uitstek zaken waar een deelnemer in een pensioenfonds naar op zoek is.

Een ander voordeel van de reserve is dat deze geïnvesteerd kan worden. Het  beleggingsrendement draagt dan bij aan de uitkeringen. Daarmee kunnen premies lager zijn dan in een omslagstelsel. Beleggingen in de financiële markten kennen echter een grillig verloop. De laatste maanden is dit verloop dermate extreem negatief, dat de waarde van de beleggingen van pensioenfondsen naar niveaus gezakt is, dat de uitkeringen in gevaar komen.

Zwakte
De jaloersmakende kracht van het Nederlandse stelsel is op dit moment een zwakte gebleken. Door de nervositeit die heerst onder beleggers, is een groot deel van de beleggingen van pensioenfondsen dermate afgewaardeerd dat de spaarpot veel minder waard is dat de optelsom van de toekomstige pensioenverplichtingen aan de deelnemers in het fonds.

Een groot deel van de Nederlandse pensioenfondsen is in deze benarde situatie terecht gekomen en heeft te maken met een zogeheten dekkingstekort. Zodra het dekkingstekort geconstateerd is, dienen de pensioenfondsen bij de toezichthouder (De Nederlandsche Bank) een herstelplan in te dienen dat aangeeft hoe zij - binnen drie jaar - het dekkingstekort denken weg te kunnen werken.

Meer betalen of minder krijgen
De meeste pensioenfondsen zullen in eerste instantie stoppen met de indexering van de uitkeringen aan de inflatie of loonontwikkeling. Door de pensioenen niet langer waarde-, respectievelijk, welvaartsvast te maken, nemen de verplichtingen behoorlijk af. Mocht dit niet voldoende blijken, kan het pensioenfonds ook nog de rechten inperken door bijvoorbeeld de pensioengerechtigde leeftijd te verhogen. Allemaal maatregelen die het pensioenstelsel versoberen.

Een andere uitweg om het dekkingstekort weg te werken dan de uitkeringen verlagen, is de premies verhogen. Zowel de versobering als het duurder maken van de pensioenen zijn niet aangenaam voor de betrokkenen. Er gaan nu al stemmen op die zich hardop afvragen of de pensioenfondsen niet te risicovol belegd hebben door bijvoorbeeld teveel aandelen te hebben gekocht die nu veel minder waard zijn.

Koopkracht
Een andere rem op het nemen van de genoemde maatregelen is dat zowel meer betalen als minder krijgen tot vermindering van koopkracht leidt van de consument. Dat is wel het laatste waar we in een recessie op zitten te wachten. Grote kans dat pensioenfondsen bij voorkeur zo beperkt mogelijk 'morrelen' aan het huidige stelsel van premies en uitkeringen en hopen dat een fors koersherstel in de financiële markten het dekkingstekort zal wegwerken.

In hoeverre de toezichthouder akkoord zal gaan met deze passieve houding is echter een open, maar belangrijke, vraag. De betrouwbaarheid en reputatie van het internationaal geroemde Nederlandse pensioenstelsel staat per slot van rekening op het spel.

Fred Huibers is partner bij Het Haags Effektenkantoor

NUwerk

Tip de redactie