AMSTERDAM - Voor afnemers biedt open source-software een nieuwe manier om tegen programmatuur aan te kijken. Maar wat betekent dit voor de markt en het speelveld? Wat heeft de licentie gemaakt en gebroken?

Leveranciers van software hebben de laatste jaren moeten wennen aan een nieuwe industrie, waarbij klanten steeds vaker vragen om de broncode van een programma en ook het recht de programmatuur aan te passen. Voor de gevestigde orde betekent dat een nieuwe zakelijk model, want niet langer is het geheim van het softwarerecept bepalend voor het succes, maar vooral de dienstverlening eromheen.

Boos en failliet
Microsoft is zo'n onderneming, die altijd gewend is geweest met gesloten oplossingen de markt te veroveren. Topman Steve Ballmer vergeleek open source ooit met een kwaadaardige tumor, maar heeft enkele jaren later een balans gevonden. Het bedrijf maakt zelf ook producten beschikbaar onder open source-licenties en helpt - soms onder dwang van Europa - zelfs projecten om gegevens uitwisselbaar te maken met hun platform. Zo is het mogelijk dat er nu ook alternatieve implementaties van .NET, de MSN-messenger en bestandsuitwisseling zijn.

Besturingssysteem Linux is voor Microsoft Windows een verstorende factor, maar de marktleider wijst er regelmatig op dat de echte pijn bij Unix-leveranciers zitten. Dat ondervond SCO dat klanten zag weglopen naar het open alternatief. Ooit partner IBM werd tot vijand door zich te richten op het open besturingssysteem. SCO begon een rechtszaak en beschuldigde IBM van diefstal, maar kwam niet ver en kan naar verwachting niet lang meer overleven.

Haat-Liefde
Voor Sun Microsystems levert open source een dubbel gevoel op. De opmars van Linux maakte duidelijk dat Unix-achtige besturingssystemen prima op Intel-chips draaien en daardoor kreeg Sun al snel het predicaat duur en moest uiteindelijk in de onderkant van de markt de PC als zijn meerdere erkennen. Ook de openheid met de broncode dwong het bedrijf Solaris open te gooien en veranderingen te accepteren. Die stap kwam met OpenSolaris en het project is nog altijd levendig.

Aan de andere kant bleek open source een zegen voor het bedrijf toen het realiseerde dat een kantoorpakket onmisbaar op de Solaris-desktop was, terwijl het voeren van zo'n pakket eigenlijk niet hun business is. De onderneming vroeg Microsoft, maar ving bot en besloot toen het Duitse StarOffice over te nemen voor een geschat bedrag van 100 miljoen euro. Het bedrijf doneerde de programmatuur aan een gemeenschap en bouwde zelf mee.

Het gevolg is dat het OpenOffice.org-project razend populair is en de software de basis vormt voor meer dan 27 andere kantoorprogramma's. Voor Microsoft is het 'nee' aan Sun het begin geweest van het creëren van een van de grootste concurrenten in het speelveld.

Nieuwe kans
Een ander bedrijf dat een antwoord moest vinden op de bedreiging van de nieuwe softwarewereld was Novell. Het bedrijf had het eigen besturingssysteem Netware, dat al jaren last had van een afnemend marktaandeel. De onderneming zette vol in op open source, kocht diverse ondernemingen waaronder Linux-leverancier SUSE en voerde dat als strategie.

De stap was riskant en de onderneming ging door een diep dal. Uiteindelijk sloot het een samenwerkingsverband met Microsoft voor ondersteuning van techniek en klanten. Die strategie lijkt goed aan te slaan.

RedHat
Open source-software biedt ook ruimte voor nieuwe ondernemingen. Zo begon distributeur RedHat ooit letterlijk in een schuur en is inmiddels uitgegroeid tot een beursgenoteerde onderneming. Mandriva is ook beursgenoteerd, maar had een fusie nodig om te overleven in de markt. Inmiddels is het bedrijf wat positiever over de toekomst.

Daarnaast zijn er veel kleinere ondernemingen, die een goede boterham verdienen aan de nieuwe markt en begint zich een ecosysteem te ontwikkelen. Op de website van NoIV, het buro dat de ambities rond open standaarden en open source bij de overheid moet promoten, is een lijst van 76 Nederlandse ondernemingen te vinden, die dienstverlening bieden.

Geen garanties
Echter, het gaan voor open source-ambities is geen gegarandeerd succes. Linux-leverancier Lindows, dat later als Linspire door het leven ging, voerde een agressieve campagne en wist zelfs het besturingssysteem voorgeïnstalleerd in de winkels te krijgen.

Uiteindelijk waren er honderdduizenden gebruikers, maar bleek het niet mogelijk voldoende winstgevend te worden. De onderneming werd uiteindelijk verkocht aan concurrent Xandros dat ooit met geld van Linspire wist te overleven.