AMSTERDAM - Sinds Bill Gates als cto is vertrokken, lijkt Microsoft in een identiteitscrisis. Vista is geflopt, de overname van Yahoo afgeketst en online is het zwaar sappelen. Voor het eerst in de recente geschiedenis maakt minder dan 90 procent van de internetters gebruik van Windows.

Microsoft dankt zijn dominantie aan de opkomst van de pc begin jaren tachtig. De enige serieuze concurrent Apple maakte destijds te dure computers, waardoor Microsoft zijn marktpositie zonder enige moeite kon verstevigen. De marktdominantie brokkelt nu af onder invloed van gratis open source alternatieven als Linux en Firefox.

Grote winnaar lijkt volgens de laatste metingen overigens Apple. Niet alleen liep het marktaandeel van het besturingssysteem Mac OS X onder internetgebruikers in november op van 7,38 tot 8,87 procent, ook het iPhonegebruik laat een stijgende lijn zien. Apple zou zijn marktaandeel fors kunnen verhogen door het OS los van de hardware te verkopen, maar vooralsnog zit dat er niet in.

Linux
En zolang Linux in de ogen van eindgebruikers geen overtuigend alternatief is voor de desktop, is het niet waarschijnlijk dat het marktaandeel van Microsoft onder de vijftig procent zal dalen.

Het is een bekend verhaal dat Bill Gates halverwege de jaren negentig zich de potentie van internet te laat realiseerde, waardoor er nog snel even een browser aan Windows 95 moest worden toegevoegd. Met Internet Explorer heeft werd de achterstand weliswaar snel ingehaald, maar volgende successen bleven achterwege.

Met de geheel vernieuwde Windows Live, afgelopen week in Nederland gepresenteerd, wil de softwaregigant zowel op pc's als mobiel en online aanwezig zijn. Maar geen van de gepresenteerde diensten springt er echt uit. Microsoft heeft ook de markt voor sociale netwerken danig onderschat.

Zakelijk
Het bedrijf heeft ook nog eens de boot gemist voor mobiele toepassingen. Windows Mobile lijkt ondanks steeds weer nieuwe revisies tot nu toe alleen zakelijke gebruikers aan te spreken.

Het zal inderdaad erg moeilijk worden om Microsoft ooit los te zien van zijn legendarische oprichter. Apple veerde pas weer op toen topman Steve Jobs in de jaren negentig op zijn post terugkeerde. De huidige topmannen van Microsoft, onder wie Steve Ballmer en chief technology officer (cto) Ray Ozzie, spreken bij het publiek minder tot de verbeelding.

De grote vraag is natuurlijk of zij meer richting aan Microsoft zouden kunnen geven. De vraag is ook of Bill Gates dat als visionair had kunnen doen. Maar om hem nou terug te zien in een genant, absurdistisch en geflopt reclamespotje in een schoenenwinkel met Jerry Seinfeld...

Office
Microsoft leunt net als tien jaar geleden nog altijd sterk op Windows en Office, twee producten die flink onder druk staan. Veel Office-achtige applicaties zijn bijvoorbeeld inmiddels ook gratis online beschikbaar. Microsoft heeft daarom zijn zinnen gezet op Azure. Het bedrijf dat in het verleden zweerde bij het client-servermodel zoekt de 'wolk' op: applicaties en bestanden verhuizen van de computer naar het netwerk buiten de bedrijfsmuren.

Ook nu weer is succes weer niet gegarandeerd. Microsoft heeft namelijk ook op dit gebied een achterstand. En nog geen zeven jaar geleden lanceerde Microsoft .NET My Services, oftewel HailStorm. Bedrijven zouden hun diensten in de vorm van webdiensten via het Microsoft Network beschikbaar gaan maken en de gebruiker zou zich eenvoudiger over het net kunnen bewegen.

Maar het enthousiasme luwde snel: privacyorganisaties uitten direct grote bedenkingen vanwege de centrale opslag van persoonlijke gegevens onder controle van een bedrijf met een destijds zeer slechte reputatie op het gebied van veilige software. Uiteindelijk heeft Microsoft er zelf maar een punt achter gezet.

Zoekmarkt
Omdat Microsoft de zoekmarkt volledig heeft gemist, werden eerder dit jaar onderhandelingen opgestart met Yahoo. Alles dat Microsoft niet had, moest Yahoo als het ware goedmaken. De gesprekken liepen op niks uit, en Microsoft heeft nu alleen nog belangstelling voor Yahoo Search.

Microsoft heeft de laatste tijd flink geïnvesteerd in de online advertentiemarkt, maar heeft moeite om met Live Search enig substantieel marktaandeel te veroveren. Sterker nog, dat is de laatste tijd alleen maar gedaald, ten faveure van de dominante aartsrivaal Google.

Yahoo Search doet het vooralsnog veel beter en met een fusie zou de zoekcombinatie van Live en Yahoo een stuk sterker staan tegen Google. Opmerkelijk is overigens dat Yahoo-veteraan en topontwikkelaar Qi Lu de Online Services Group van het bedrijf gaat leiden. Maar die zal wel moeten roeien met de riemen die Microsoft hem toestopt.