Voordat de kredietcrisis losbarstte, werden bedrijven die een hoge kaspositie aanhielden aan de schandpaal genageld.

Door Fred Huibers |  Het Haags Effektenkantoor

Aandeelhouders, onder aanvoering van de activistische variant, klaagden over "luie balansen" en spoorden top management aan om de overtollige kasmiddelen over te maken aan hen in de vorm van dividenden of een inkoop van eigen aandelen.

Na de "optimalisatie" van de balansverhoudingen konden de bedrijven altijd wel weer aankloppen bij financiers mochten zij middelen nodig hebben om majeure groei initiatieven te betalen. Er was geen reden om een conservatief financieel beleid te voeren.

Manager's droom
Veel, maar zeker niet alle, bedrijven de druk niet weerstaan en hebben in de afgelopen jaren het aandeel van vreemd vermogen in het balanstotaal laten oplopen. De rente was immers laag, banken en kapitaalmarkten altijd wel bereid om projecten zoals overnames te financieren en de dips in de conjunctuur waren in de afgelopen decennia kortstondig en mild geweest.

Het was de tijd waar veel managers droomden van een bod van de helden uit de wereld van de private equity. Private equity managers speelden het spel van de "optimalisatie" van de balans in extremis en wisten vaak fabuleuze winsten te behalen met de aan- en verkoop van bedrijven met voornamelijk vreemd vermogen als hefboom. Een manager die door private equity een rol in het spel toebedeeld kreeg, kon meeliften en een aandeel krijgen in de snelle winsten die er geboekt werden.

De helden binnen de banken waren de specialisten die zogeheten leveraged loans verstrekten aan private equity en de zakenbankiers die bedrijven voorzagen van overname advies en de benodigde transacties op de kapitaalmarkt verzorgden.

Dolgedraaide carrousel
Aan deze dolgedraaide carrousel is een einde gekomen toen de brandstof waarop deze draaide plotseling schaars werd. Doordat er steeds meer twijfel rees over de soliditeit van allerlei soorten schuldpapier dat en masse door de banken ter verhandeling aangeboden werd, werden banken steeds terughoudender in kredietverstrekking. Het gevolg is dat banken en bedrijven inmiddels problemen ondervinden om de financiering te vinden om zich staande te houden, laat staan groei te financieren.

Bedrijven reageren op de kapitaalschaarste door te bezuinigen. Dat is een voor de hand liggende reactie. Door de kosten te drukken, neemt de afhankelijkheid van externe financiering af. Eigenlijk hoort management altijd een hoge mate van alertheid op het verbeteren van effciency te hebben. Projecten om kosten te drukken kunnen met de beste wil van de wereld niet als strategisch initiatief gecategoriseerd worden.

In eigen vlees snijden
De nood is echter nu al zo groot dat bedrijven grote delen van hun productieapparaat stilleggen zoals het geval is in bijvoorbeeld de auto industrie en de staal- en chemiesector. In deze moeilijke tijden bestaat er een risico dat het snoeimes te voortvarend wordt gehanteerd en dat er maatregelen genomen worden die de concurrentiepositie blijvend verzwakken.

Door angst gedreven bestaat de kans dat bedrijven bijvoorbeeld afscheid nemen van personeel waar achteraf van blijkt dat de personen een essentiële bijdrage leveren aan de bedrijfsvoering. Ook bezuinigingen op het gebied van product innovatie kunnen penny wise, pound foulish uitpakken.

Sommige bedrijven hebben hun concurrentiepositie fors verbeterd door juist in moeilijke tijden met innovatieve marktintroducties te komen. Het succes van Apple's Ipod is gelegd tijdens de crisis rond het barsten van de Internet bubble.

In deze moeilijke tijden is het belangrijk om de uitspraak van de baas van IBM Palmisano paraat te houden: "win not by surviving the storm, but by changing the game."

Fred Huibers is partner bij Het Haags Effektenkantoor