Door de aanhoudende kredietcrisis komen steeds meer banken in acute nood. Het wantrouwen jegens banken is enorm Banken kunnen daardoor nauwelijks meer aan geld komen door aandelen of obligaties uit te geven.

Alleen als de overheid garant staat, is het mogelijk om nog financiering te vinden. Zelfs als de overheid een ongelimiteerde garantie afgeeft op spaartegoeden, is de toekomst nog niet zeker. Als de leningen die de bank verstrekt heeft niet voldoende solide zijn (bijvoorbeeld veel kredieten gerelateerd aan commercieel vastgoed), kunnen zij alsnog in noodtempo richting faillissement gaan.

Dit was het geval met bijvoorbeeld het Britse Northern Rock en de Deense Roskilde Bank. In Nederland heeft een combinatie van problemen in de portefeuille van Fortis, alsmede de leegloop van klanten die de bank niet meer vertrouwden, de overheid doen besluiten om de bank (en het deel van ABN Amro dat Fortis heeft overgenomen) te nationaliseren.

Minder doelmatig
Daarmee is de grootste bank van Nederland nu een staatsbank. Hoe vergaat het genationaliseerde banken nu eigenlijk? Niet zo best, als we toonaangevend onderzoek van het IMF en de Wereldbank er op naslaan. Zij wijzen in de eerste plaats op het feit dat in de afgelopen 25 jaar in vrijwel alle landen van de wereld banken grootschalig zijn geprivatiseerd. In totaal zijn 235 banken geprivatiseerd in 65 landen.

De belangrijkste drijfveer achter dit besluit is de ervaring dat staatsbanken minder doelmatig zijn en een drukkend effect op de economische groei uitoefenen. Vaak blijken staatsbanken minder scherp te letten op de kosten waardoor de kosten/baten ratio van deze banken ongunstig afsteekt ten opzichte van het sectorgemiddelde. Daarnaast blijkt het rendement op de kredietportefeuille lager te zijn omdat de politiek de staatsbanken geld laat lenen aan debiteuren die weliswaar kredietwaardig zijn in de ogen van de politiek maar dat in veel mindere mate zijn volgens de bankiers die actief zijn buiten de staatsbanken.

Het meest sprekende voorbeeld zijn de Chinese staatsbanken die werden gedwongen om continu krediet te verlenen aan staatsbedrijven die volgens gangbare normen failliet waren. Aan deze onhoudbare ontwikkeling is een einde gekomen toen de Chinese overheid de bankensector heeft moeten saneren en privatiseren op het moment dat dubieuze debiteuren gegroeid waren tot meer dan 20 procent van de uitstaande leningen.

Tijdelijke maatregel
Het lijkt erop dat het Ministerie van Financiën zich er van bewust is dat het geen goede zaak is als de bankensector voor een belangrijk deel duurzaam in staatshanden is. Dat het ook in Nederland niet ondenkbaar is dat de politiek zich bemoeit met het bestuur van de banken blijkt uit de recente druk die zij probeert uit te oefenen om de banken te bewegen de hypotheektarieven neerwaarts aan te passen. Ook laat de politiek zich niet onbetuigd als het gaat om besluiten rond de beloningen van bankmanagers.

Meteen na de nationalisatie van Fortis heeft het Ministerie van Financiën in een persbericht verklaard dat de nationalisatie een tijdelijke maatregel betreft. Het voornemen is om de bank weer te privatiseren nadat de rust in het financiële stelsel is teruggekeerd. De Nederlandse overheid is echter niet de enige die graag haar belang over enkele jaren zal willen verkopen.

Dringen
Volgens het Britse weekblad The Economist zullen diverse overheden tegen het einde van dit jaar de grootste aandeelhouder zijn in de wereldwijde bankensector. De intentie van de overheden is om het aandeelhouderschap binnen twee tot drie jaar te verlaten door de aandelen te verkopen. Het is echter nog maar de vraag of dit gaat lukken. In totaal moet er dan voor circa 385 miljard euro aan waardepapieren verkocht worden. Dat wordt dringen bij de uitgang.

Zelfs als het vertrouwen in de banksector weer terug is, is het nog maar de vraag of er voldoende kopers zullen zijn om de voorgenomen bankprivatisering een succes te laten zijn. Het lijkt er op dat staatsbanken een langere tijd dan voorzien een rol zullen spelen. Met alle risico's voor de groei van onze welvaart van dien.

Fred Huibers is partner bij Het Haags Effektenkantoor