DEN HAAG - De bouwsector zag niet eerder zo'n grote daling in de orderportefeuille als in september dit jaar. De daling was zo sterk dat het Economisch Instituut voor de Bouwnijverheid (EIB) het nodig vond tussentijds met een raming voor de sector naar buiten te treden.

Het instituut waarschuwde maandag dat de bouw van nieuwbouwwoningen de komende jaren met bijna 20 procent inzakt. Het EIB ondervraagt elke maand vierhonderd grote aannemers om inzicht te krijgen in de markt.

"We zijn nu echt geschrokken", zei EIB-directeur Taco van Hoek. "We hebben niet eerder zo'n grote daling in de orderportefeuille gezien. En dat in een pas langzaam verslechterende conjunctuur." Het EIB keek ook naar de 'crises' in de jaren tachtig en naar de jaren 2002-2003 om mogelijk lessen te trekken uit die periodes. Toen ging het ook slecht met de bouwsector.

Huizenprijs
In de jaren tachtig ging het slechte bouwklimaat gepaard met hoge werkloosheid, een scherpe stijging van de rente en werd er nog gebouwd op voorraad. De vraag naar huizen stortte in en de huizenprijs zakte maar liefst 35 procent.

In Nederland wordt niet meer op voorraad gebouwd. "We bouwen nu op vraag en zo'n 60 tot 70 procent is al verkocht voordat er gebouwd wordt", licht Van Hoek toe. De economische teruggang begin deze eeuw heeft meer overeenkomsten met de huidige omstandigheden. "Alleen is de onzekerheid nu groter en de druk op de huizenprijzen ook."

Achteruitgang
Sowieso zijn de 'uitslagen' in de bouwsector altijd groter dan economische groei of achteruitgang. De totale woningbouwmarkt daalt volgend jaar met 5,5 procent en in 2010 met 6,5 procent. De nieuwbouwmarkt daalt in die jaren met maar liefst 18 procent. Het goede nieuws is dat de woningsector als geheel in 2011 weer in de plus komt.

Het EIB waagt zich niet aan concrete voorspellingen over de huizenprijzen. Wel schetste Van Hoek dat de markt in Nederland zich niet laat vergelijken met die in de VS of Spanje. "In Spanje wordt op voorraad gebouwd, in Nederland op vraag", aldus Van Hoek. En stelt Van Hoek gerust: "In Nederland zijn nog geen huizen dichtgetimmerd noch zijn mensen massaal in campers gaan wonen."

Consumenten
Ook heeft het EIB nagevraagd bij de Stichting Waarborgfonds Eigen Woningen (WEW), dat de Nationale Hypotheek Garanties (NHG) verstrekt, of daar al tekenen zichtbaar zijn dat consumenten hun leningen niet kunnen afbetalen. "Dat bleek niet uit de cijfers." Dat zou volgens Van Hoek onder andere komen doordat mensen in Nederland bij het afsluiten van een hypotheek de rente voor meerdere jaren vastzetten.

Bovendien dalen de vraag naar huizen en de prijzen nu licht. "Maar het aanbod ook." In januari komt het EIB met zijn reguliere vooruitblik voor de bouw.