Betaalbare, toegankelijke en kwalitatieve gezondheidszorg vereist veel meer financiële prikkels die datgene doen waar ze voor bedoeld zijn. Verkeerd gerichte prikkels leiden tot te veel of te weinig kwaliteit en drijven de productie en kosten onnodig op.

Door Arjen Hakbijl | PricewaterhouseCoopers

De huidige prikkels tussen overheid, zorgverzekeraars, zorgaanbieders en patiënten pakken verkeerd uit. Het bekostigingssysteem moet meer balans bieden tussen efficiency en kwaliteit. Betalen voor zorgresultaten, niet voor zorgproducten, moet het credo zijn.

Bekostiging
Nederland is niet het enige land dat worstelt. Uit een internationaal onderzoek van PwC blijkt dat bijna twee derde van de ondervraagde leiders in de gezondheidszorg tevreden is over de zorg in hun land, maar meer dan 60 procent is ontevreden over het bekostigingssysteem. Den Haag zoekt al jaren naar een evenwichtiger bekostiging en een effectief 'uitgavenmanagement'. Maar de zoektocht bevredigt nog niet ten aanzien van kwaliteit, kwantiteit en kosten van geleverde zorg.

Goede voorbeelden
Toch zijn er goede voorbeelden bekend. Engeland heeft kwaliteitsaspecten geïntegreerd in de bekostiging van huisartsen, waardoor tot circa 25 procent van het bruto-inkomen afhankelijk kan zijn van kwaliteitsindicatoren. Eerste resultaten tonen dat de kwaliteit voor astmapatiënten en diabetici is gestegen. In Ierland heeft een grote particuliere zorgverzekeraar via bekostigingsprikkels bereikt dat ziekenhuizen hun capaciteit beter benutten. De productie steeg met 85 procent, terwijl het aantal ligdagen met maar 5 procent steeg.

Belangstelling
Ook Nederland staat regelmatig in de buitenlandse belangstelling met gereguleerde marktwerking in de zorg, relatief goede toegankelijkheid en betaalbaarheid. Maar de efficiencyprikkels zijn sterk beperkt, omdat de ziekenhuisopbrengsten voor nog geen 20 procent afhangen van op een vrije markt verhandelde diagnosebehandelingscombinaties en kapitaalslasten nog niet zijn geïntegreerd in de werkelijke kosten. In dit licht is het besluit van minister Klink om de vrije prijzen in de ziekenhuiszorg uit te breiden tot circa 34 procent een stap in de goede richting.

Meetbaarheid
Bekostiging op basis van resultaten en kwaliteit veronderstelt meetbaarheid. Nodig is sectorbrede transparantie, eenduidigheid over kwaliteit en stevig onderhandelen over kwaliteitsresultaten. In het nieuwe stelsel moeten zorgverzekeraars een regiseursrol vervullen op de zorginkoopmarkt. Maar zolang zij hun risico's achteraf kunnen blijven verevenen, zullen verzekeraars een prikkel missen om zich meer in te spannen voor scherpe en doelmatige inkoop. Die behoefte leeft ook binnen het kabinet, getuige een brief die Klink begin september aan de Tweede Kamer stuurde. Daarin geeft de minister aan dat zorgverzekeraars en zorgaanbieders afspraken zouden moeten maken over kwaliteit.

Goede balans
Wereldwijd zien leiders in de gezondheidszorg het bekostigingssysteem als een van de beste instrumenten voor een goede balans tussen kwaliteit, vraag en efficiency. Daar moeten alle stakeholders, zoals zorgverzekeraars, bij betrokken worden. Mobiliteit, keuzevrijheid en serieuze prikkels zijn immers nodig voor zowel het zorgaanbod als de zorginkoopmarkt.

Betalen voor zorgresultaten in plaats van zorgproducten moet het nieuwe adagium worden. Daarbij vormen in onze optiek aspecten als integrale benadering, gelijkgerichte financiële prikkels voor zorgaanbieders en zorgverzekeraars, en beter geïnformeerde patiënten voor betere vraagbeheersing de sleutel.

Arjen Hakbijl is als partner aan PricewaterhouseCoopers verbonden en gespecialiseerd in de gezondheidszorgsector.