Werknemers kunnen besluiten om tijdelijk minder te gaan werken of om hun werk helemaal te onderbreken. Het opnemen van onbetaald verlof leidt tot een terugval van het inkomen van de werknemer.

Er bestaat een wettelijk recht op onbetaald verlofvormen als langdurend zorgverlof en ouderschapsverlof.

Andere vormen van onbetaald verlof, zoals een sabbatical om te gaan reizen of studeren, zijn niet in de wet vastgelegd. Wel kunnen er afspraken in de cao of met een medezeggenschapsorgaan zijn gemaakt.

Duur en aanvraag verlof
De duur en aanvraag van het ouderschapsverlof en langdurend zorgverlof zijn in de wet geregeld. Voor andere vormen van onbetaald verlof kunnen er afspraken staan in de cao of met een medezeggenschapsorgaan zijn gemaakt.

Inkomen
Werknemers krijgen geen loon over de uren dat zij onbetaald verlof opnemen. Dat kan gevolgen hebben voor het pensioen of voor bijdragen en toeslagen die afhankelijk zijn van het inkomen, zoals de kinderopvangtoeslag, zorgtoeslag of huurtoeslag. De werknemer moet wijzigingen in het inkomen altijd aan de Belastingdienst (of andere uitkerende instantie) doorgeven.

De werkgever hoeft ook geen pensioen door te betalen gedurende het verlof. In sommige pensioenregelingen bestaat de mogelijkheid dat de werknemer tijdens het onbetaald verlof zelf de premie afdraagt (dus ook het werkgeversdeel).

Sparen
Werknemers kunnen via de levensloopregeling een deel van hun brutoloon sparen om in de toekomst een periode van onbetaald verlof te financieren. De levensloopregeling kan worden gebruikt voor iedere vorm van verlof.

Daarnaast kunnen werknemers spaargeld opnemen uit het tegoed op de spaarloonrekening . Maximaal vijftig procent van het bedrag waarmee het loon wordt verminderd, mag worden opgenomen.

Vakantiedagen
De werknemer bouwt geen vakantiedagen op tijdens het onbetaald verlof, behalve als hij het verlof gebruikt voor langdurend zorgverlof.

Ziekte
Wordt de werknemer ziek tijdens fulltime onbetaald verlof, dan heeft hij geen recht op loon of een uitkering. Bij deeltijdverlof krijgt hij alleen betaald over het aantal uren dat hij geen verlof heeft.

De ziekte van de werknemer kan (in overleg met de werkgever) een reden zijn om het verlof voortijdig af te breken.

Als de werknemer aan het einde van het verlof nog steeds ziek is, moet de werkgever in het kader van het recht op de loondoorbetaling bij ziekte minimaal zeventig procent van het salaris betalen. De eerste werkdag na afloop van het verlof geldt dan als eerste ziektedag.