Tot voor kort hadden nog weinig beleggers gehoord van Sovereign Wealth Funds (SWF's). Nu zij regelmatig hun liquiditeiten aanwenden om forse investeringen te doen, maken zij steeds frequenter deel uit van het dagelijkse financiële nieuws.

Door Danny Geerken | Het Haags Effektenkantoor

Een Sovereign Wealth Fund (SFW) is een beleggingsfonds dat beheerd wordt door de overheid van een land. Die overheid heeft daarmee een overwegende mate van zeggenschap ten aanzien van het beleggingsbeleid. Morgan Stanley schat dat ongeveer 75 procent van de reserves zijn opgebouwd uit olie-inkomsten. De twee grootste fondsen zijn afkomstig uit de Verenigde Arabische Emiraten en Noorwegen.

Het is duidelijk dat de door overheden gerunde fondsen nu en in de toekomst een zeer omvangrijke rol spelen in de wereldwijde economie. In de afgelopen paar maanden alleen al is ruim 70 miljard dollar belegd in commerciële banken, brokers en investeringsbanken. Dit betreffen voornamelijk investeringen in het Westen.

Temasek
Deze week werd bekend dat het Singaporese staatsfonds Temasek opnieuw een belang zal nemen in de nieuw uit te geven aandelen van Merrill Lynch, die bedoeld zijn om de financiële gezondheid van de zakenbank te waarborgen. Tijdens een eerdere kapitaalronde nam het fonds al een belang in tegen fors hogere koersen, mede bedoeld als 'leergeld'. Het staatsfonds zal nu tegen betere condities instappen. Temasek Holdings ontvangt 2,5 miljard dollar als vergoeding voor de verliezen die het fonds heeft geleden op zijn eerdere investering.

Controverse
Tot aan de kredietcrisis bestond er veel wantrouwen ten aanzien van SWF's. De behoefte aan kapitaal maakte echter dat dit wantrouwen noodgedwongen naar de achtergrond verdween, maar de kritische houding blijft bestaan. De laatste schatting van totale assets van de fondsen is 3.3 triljoen dollar, oftewel: voldoende om een kwart van de gehele Amerikaanse aandelenmarkt te kopen.

Het IMF en andere experts voorspellen dat de SWF's in 2015 12 triljoen dollar zullen beheren. Daarbij houdt China een aantal honderden miljarden dollars aan in Amerikaanse staatsobligaties. Deze ontwikkelingen versterken de angst van met name Amerikanen, die geloven dat buitenlandse overheden planmatig hun positie creëren en versterken om meer invloed te verkrijgen. Hoewel de achtergrond van deze angst discutabel is, is het wel een feit dat door de talrijke investeringen de staatsfondsen know-how verwerven.

Deze know-how kunnen zij toepassen in eigen land en kan hen transformeren tot zeer omvangrijke wereldwijde financiële krachten. Critici van SWF's wijzen verder op het risico dat de fondsen slechts verantwoording verschuldigd zijn aan de centrale overheid van het desbetreffende land, waardoor het gevaar ontstaat dat de middelen van een SWF gebruikt zouden kunnen worden voor politieke doeleinden. Ook zouden de gepubliceerde rapportages omtrent hun werkzaamheden niet altijd uitblinken door kwaliteit en transparantie.

De toekomst
Staatsfondsen zijn op dit moment hoofdzakelijk actief in de geplaagde financiële sector. De afkoelende economie zal ertoe leiden dat ook andere sectoren geraakt worden en zo wellicht gedwongen worden een beroep te doen op de diepe zakken van SWF's. Dit soort ondernemingen beschikken in veel gevallen over zeer waardevolle technologische en industriële kennis.

Door hierin te beleggen komen de staatsfondsen dichter bij de bron en is het niet denkbeeldig te veronderstellen dat zij hierdoor makkelijker toegang verkrijgen tot deze kennis die toegepast kan worden in eigen land. De toekomst zal uitwijzen wat de werkelijke intenties zijn van de SWF's.

De risico's van SWF's voor de stabiliteit van het financiële stelsel lijken vooralsnog beperkt. Omdat het vermogen waarmee belegd wordt echter zo aanzienlijk is en nog steeds groeiende is, is het noodzakelijk dat er meer transparantie ontstaat omtrent de beleggingsdoelstellingen. Een aantal fondsen is reeds gestart met het aanbrengen van verbeteringen in de informatievoorziening.

Danny Geerken is oprichter en managing partner van Het Haags Effektenkantoor