AMSTERDAM - Directeuren van beursgenoteerde financiële instellingen slapen er slecht door de laatste tijd: shortsellers. De Vereniging van Effectenbezitters (VEB) heeft geen moeite met deze beleggers die geld verdienen aan dalende aandelenkoersen.

Shortsellers verkopen geleende aandelen, in de hoop ze later weer tegen een lager bedrag terug te kopen en het verschil als winst op te strijken. Vooral het zogenaamde 'naakt' shortsellen, waarbij de shortseller niet weet of hij de beloofde aandelen wel kan leveren, zou hebben bijgedragen aan heftige koersbewegingen van banken als Fortis en Bear Stearns.

De VEB vindt shortsellen een gezonde methode, "want het bevordert de liquiditeit van de markt", aldus een woordvoerder. "Vooral institutionele beleggers zouden wel goed moeten uitkijken dat zij hun aandelen aan een betrouwbare partij uitlenen."

Korte termijn
De belangenvereniging erkent dat shortsellers dalende koersbewegingen flink kunnen verhevigen, maar ziet vooral effecten op de korte termijn. "Opwaartse koersbewegingen worden ook versterkt, op het moment dat shortsellers aandelen moeten terugkopen die zijn gestegen in waarde."

In de Verenigde Staten, momenteel het epicentrum van de kredietcrisis, is het effect van shortselling veel groter dan in Nederland, denkt vermogensbeheerder en beleggingsadviseur Danny Geerken van het Haags Effektenkantoor. "In de VS zijn er bijvoorbeeld meer hedgefondsen die groot inzetten op shortselling, en is er sprake van één grote markt in tegenstelling tot de meer gefragmenteerde Europese markt."

Uitstappen
Geerken erkent dat er ook in Nederland 'grote jongens' zijn die samenspannen om bij een grote aandelenuitgifte van bijvoorbeeld Fortis te speculeren op een lage koers. Hierdoor kan een aandelenemissie mislukken en daalt de koers. Geschrokken beleggers zijn dan ook sneller geneigd uit te stappen, wat een koersval versterkt. Uiteindelijk kunnen shortsellers hun winst verzilveren.

De markt kan door vooral naakt short sellen ernstig worden verstoord, vooral als het gepaard gaat met negatieve geruchten. "Het kan gebeuren dat er door naakt shortsellen meer aandelen in omloop zijn dan er werkelijk beschikbaar zijn," zegt Geerken. "Shortsellers lopen ook een groot risico aangezien het verliesbedrag in theorie oneindig groot is."

Vertrouwen
De Amerikaanse bank Bear Stearns moest dit jaar gered worden door JP Morgan nadat shortsellers aandelen gingen aanbieden en vervolgens geruchten verspreidden. "Bij banken draait alles om vertrouwen," zegt Geerken. "Dat werd bij Bear Stearns op deze manier ondermijnd."

De Amerikaanse overheid heeft dan ook ingegrepen om marktmanipulatie tegen te gaan. Handelaren mogen tot 12 augustus geen aandelen meer verkopen in twintig grote internationale financiële instellingen zonder dat ze kunnen aantonen dat ze de aandelen ook kunnen leveren. De toezichthouder in Nederland, de AFM, vindt shortselling vooral een Amerikaans probleem, maar zegt wel extra alert te zijn op geruchten over beurgenoteerde bedrijven in combinatie met aandelenhandel.

Aangeschoten wild
Sommige banken lijken tijdens de huidige kredietcrisis op 'aangeschoten wild', meent Geerken. Hij denkt niet dat de uitgifte van aandelen door Fortis onlangs op een mislukking uitdraaide dankzij shortsellers. "Dat was meer een communicatieprobleem."

Shortsellers kunnen 'in theorie' schade aanrichten aan de bredere economie. Geerken: "Stel dat banken nog meer geld moeten ophalen, en ze kunnen niet aan het kapitaal komen, dan komen de banken in de problemen. Het bedrijfsleven kan hierdoor in de knel komen door de vervolgens oplopende rente."