De prijzen van landbouwproducten zoals tarwe en rijst zijn recent enorm gestegen. De prijs van rijst is sinds het begin van dit jaar verdubbeld. De reden van de stijging is eenvoudig: de vraag overtreft het aanbod.

Door: Fred Huibers | Het Haags Effektenkantoor

Door de economische ontwikkeling van opkomende markten zoals China, India en Brazilië neemt de koopkracht van een groot deel van de wereldbevolking sterk toe. In betrekkelijk korte tijd is de vraag naar voedingsmiddelen explosief gestegen.

De toegenomen welvaart vertaalt zich in onevenredig veel vraag naar landbouwproducten omdat vlees en zuivel een steeds groter aandeel van het dieet vormen naarmate de koopkracht stijgt. De productie van een dagelijkse portie calorieën uit vlees en zuivel vereist een veelvoud van de granen waar een vegetariër in een dag mee rond kan komen. Daarnaast is er natuurlijk het langjarige effect van de aanhoudende groei van de wereldbevolking.

Schaarste
De aanbodkant blijft duidelijk bij de vraag achter. Sinds 1990 stijgt de productiviteit in de agrarische sector met een magere 1,1 procent per jaar. Al decennia lang wordt er onvoldoende geïnvesteerd in landbouwproductiemiddelen en innovatie. In de periode voor 1990 is de productiviteit in de landbouwsector met sprongen vooruit gegaan door de toepassing van nieuwe technieken op het gebied van zaadveredeling, irrigatie, kunstmest en bestrijdingsmiddelen.

Ook werden er behoorlijke inspanningen verricht om nieuwe technieken toe te passen in de landen van de derde wereld. Ongeveer een vijfde van de ontwikkelingshulp bestond traditioneel uit landbouwgerelateerde steun. Dat aandeel is gestaag gezakt naar een kleine 3 procent nu. Het succes van de jaren waarin de productiviteit in de landbouwsector spectaculair is gestegen, heeft tot lethargische zelfvoldaanheid geleid.

Productie wordt ook geremd doordat de prijs van kunstmest en bestrijdingsmiddelen is gestegen. De toename van de prijs van één van de belangrijkste grondstoffen van deze producten - olie - is hier debet aan. In de afgelopen twee jaar is de prijs van sommige soorten kunstmest meer dan verdrievoudigd.

Daarnaast wordt irrigatie steeds moeilijker doordat in veel landen die te maken hebben met een sterk groeiende bevolking steeds meer schaarste is aan water dat beschikbaar is voor de landbouw.Ten slotte begint de vraag naar biobrandstoffen bij te dragen aan de voedselschaarste.

Maatregelen
In het recent verschenen rapport "Agricultural outlook 2008-2017" van de OESO en de FAO (de voedsel en landbouworganisatie van de Verenigde Naties) wordt gewaarschuwd dat er snel wat gedaan moet worden aan de het verhogen van de productiviteit van de landbouwsector om chronische voedseltekorten het hoofd te bieden.

Als er niet snel opgetreden wordt, zullen er steeds vaker voedselrellen ontstaan in landen waar de bevolking - mede door het noodgedwongen terugtrekken van onhoudbare voedselprijssubsidies - de hoge voedselprijzen niet kan dragen. Voor de korte termijn lijkt vooralsnog de enige kandidaat om dit te voorkomen de toepassing van biotechnologie te zijn.