Zondag 7 augustus 2022 | Het laatste nieuws het eerst op NU.nl

NUcheckt: Veel fouten en halve waarheden over stikstof in protestflyer boeren

NUcheckt controleert berichten op hun betrouwbaarheid. Dit keer kijken we naar enkele beweringen die door boeren gedaan worden over waarom ze protesteren tegen de stikstofmaatregelen. Daar zitten de nodige foute aannames en misleidende informatie tussen.
Door Robbert van der Linde

Naast het blokkeren van snelwegen en distributiecentra delen boeren ook flyers uit, waarin ze uitleggen waarom ze protesteren. Zo kregen inwoners van de Nieuwkoopse Plassen, een natuurgebied op de grens van Zuid-Holland en Utrecht, een A4'tje in de brievenbus met de hashtag #trotsopdeboer bovenaan, ondertekend door 'De boeren van Nederland'. Ook in andere natuurrijke gebieden vielen vergelijkbare flyers op de mat bij omwonenden, of werden ze op straat uitgedeeld.

Het is lastig om precies te achterhalen waar de flyers vandaan komen, omdat niet duidelijk is of er een organisatie achter de hashtag #trotsopdeboer zit. Op Twitter wordt de hashtag, samen met #boereninopstand, door mensen gebruikt om hun steun voor de boeren uit te spreken.

Het moet wel aangetekend worden dat de boerenprotesten niet altijd gecoördineerd zijn. Er zijn wel belangengroepen zoals Agractie en Farmers Defence Force (FDF), maar dat betekent zeker niet dat alle boeren van Nederland over één kam te scheren zijn en met dezelfde mond praten. De beweringen die in deze factcheck besproken worden, kunnen dus niet gezien worden als algemene standpunten van de boeren in Nederland.

Dit soort flyers werden op meerdere plekken in Nederland verspreid. Rechtsboven staat het logo van #trotsopdeboer. Voor appgebruikers: tik op de afbeelding om in te kunnen zoomen op de flyer.

Ammoniak

In de flyer wordt beweerd dat ammoniak (NH3) geen gif is, maar stikstofoxide (NOx) wel. De regering ziet volgens de boeren "geen verschil en wisselt deze tegen elkaar uit". De twee stoffen ontstaan op verschillende manieren, maar ze zijn allebei schadelijk voor mens en natuur.

Als stikstof (N) zich aan zuurstof (O) of waterstof (H) hecht, ontstaat er reactieve stikstof. Stikstofoxide (NOx) en ammoniak (NH3) zijn daar de voornaamste voorbeelden van. Stikstofoxiden worden vooral uitgestoten door de industrie en het verkeer. De landbouw is voor het grootste deel verantwoordelijk voor de uitstoot van ammoniak, bijvoorbeeld door het gebruik van mest.

Het klopt dat ammoniak op zich niet per se schadelijk hoeft te zijn voor de natuur. Natuurlijke stikstofverbindingen komen voor in de bodem en zijn belangrijke voedingsstoffen voor planten. Het probleem ontstaat wanneer door activiteiten van de mens te veel stikstof aanwezig is. Dat kan leiden tot verzuring van de bodem en draagt ook bij aan het broeikaseffect, wat zeer schadelijk is voor het milieu.

Europese regels

In de flyer staat ook dat de Europees overeengekomen doelen niet over stikstof gaan, maar over de "instandhouding van natuur". Hoewel het behoud van natuur inderdaad het uiteindelijke doel is, is ook de Europese Unie het erover eens dat stikstof "in hoge concentraties schadelijk is voor mens en milieu". Het beperken van de stikstofuitstoot is een belangrijk onderdeel van het in stand houden van de natuur.

De wetgeving voor de bescherming van natuurgebieden is op Europees niveau afgesproken, maar het is aan de lidstaten van de Europese Unie zelf om de aanpak daarvan te regelen. Voor alle Natura 2000-gebieden in de EU geldt dat de natuur daar in ieder geval niet achteruit mag gaan. In Nederland, maar bijvoorbeeld ook in België, bedreigt schadelijke stikstof veel Natura 2000-gebieden. Schadelijke stikstof zorgt ervoor dat bramen, brandnetels en grassen kwetsbare natuur overwoekeren.

In de flyer staat dat de stikstofdoelen in Nederland veel strenger zijn dan in bijvoorbeeld Duitsland en Denemarken. Een directe vergelijking tussen landen is echter scheef, omdat de omstandigheden in landen verschillen. Al in 2008 concludeerde een taskforce, die was aangesteld door het ministerie van Landbouw, dat Nederland bij het beschermen van natuur niet strenger voor zichzelf is geweest dan andere landen.

Wel schreef de taskforce dat de hoge bevolkings- en veedichtheid ervoor zorgen dat de Natura 2000-gebieden in Nederland zwaarder worden belast met schadelijke stikstof. Hierdoor is het moeilijker om de natuur niet achteruit te laten gaan en knellen de Europese regels sneller in Nederland dan in andere landen.

Metingen

Het stikstofbeleid van het kabinet is mede gebaseerd op de metingen van het RIVM. Die worden al langer in twijfel getrokken door boeren, en dat gebeurt ook in de flyer. Zo wordt er gesteld dat het RIVM "halsstarrig" blijft vasthouden aan modelberekeningen die zouden afwijken van de realiteit.

Het RIVM onderhoudt vijf verschillende meetnetwerken, die op bijna 150 locaties metingen van stikstofoxiden of ammoniak in de lucht, de neerslag en de bodem uitvoeren. Deze metingen worden uitgevoerd om te controleren of de stikstofberekeningen overeenkomen met de praktijk. Die berekeningen komen uit modellen, waarbij schattingen van de stikstofuitstoot worden gemaakt op basis van industriële en agrarische activiteit.

Als de modellen en metingen dezelfde cijfers opleveren, dan beschouwt het RIVM de stikstofcijfers als voldoende betrouwbaar. Het Adviescollege Meten en Berekenen Stikstof concludeerde in 2020 al dat de metingen en berekeningen van het RIVM "voldoende tot goed" zijn.

Het RIVM heeft als wetenschappelijk instituut geen direct belang bij de onderzoeksuitkomsten. Om te voorkomen dat er een conflict bestaat tussen de wetenschappelijke integriteit van het RIVM en overheidsbelangen bestaat sinds 1996 de zogeheten Wet op het RIVM. Daarin staat dat het RIVM onderzoeksresultaten altijd publiceert zonder tussenkomst van een opdrachtgever. In die zin is de onafhankelijkheid van het RIVM bij wet gewaarborgd.

Dat de boeren de metingen van het RIVM in twijfel (willen) trekken, is begrijpelijk, maar niet objectief. Zoals emeritus hoogleraar Leen Hordijk, voorzitter van het Adviescollege Meten en Berekenen Stikstof, eerder al tegen NU.nl zei: "Belangengroepen die hun gelijk niet meer kunnen krijgen, proberen duidelijke wetenschappelijke resultaten te ontkrachten."

Export

In de flyer wordt ook ingegaan op de Nederlandse export van producten, iets waar we in onze factcheck over de bewering 'Zonder boeren geen voedsel' (en varianten daarvan) al naar keken. Toen concludeerden we dat de boeren weliswaar een belangrijke rol in de voedselproductie spelen, maar dat Nederlanders niet minder eten op het bord hebben als er minder boeren zijn.

Het overgrote gedeelte van de productie (70 procent) wordt naar het buitenland geëxporteerd. Aan de andere kant importeert Nederland ook veel voedsel uit andere landen. Sterker nog, ruim 80 procent van het land dat nodig is om aan de Nederlandse consumptie te voldoen, ligt in het buitenland. Nederland heeft genoeg landbouwgrond om de eigen bevolking te voeden, alleen ligt die grond grotendeels buiten onze eigen landsgrenzen.

In de flyer worden de vragen gesteld wat Nederland doet als andere landen alleen produceren voor eigen gebruik ("waar haalt u dan straks uw brood?"), en of het niet egoïstisch zou zijn als Nederland geen voedsel meer exporteert. Van beide gevallen is geen enkele sprake. Nederland en onze handelspartners zijn en blijven van elkaar afhankelijk.

Boeren zijn vooral bezorgd dat de stikstofplannen ervoor zorgen dat velen van hen helemaal moeten stoppen met hun werkzaamheden en dus hun baan kwijtraken. Dat blijkt ook uit de tekst in de flyer.

Zoals NU.nl eerder uitlegde, zijn er ook andere opties voor boeren om minder stikstof uit te stoten dan om helemaal te stoppen. Minder boeren betekent uiteraard minder stikstofuitstoot, maar het is absoluut niet noodzakelijk (en dus ook geen doel van het beleid) om álle boeren te laten stoppen. Boeren die wel bereid zijn te stoppen, krijgen daar een compensatie voor. Dat proces wordt het uitkopen van boeren genoemd. Dat gaat altijd op vrijwillige basis; boeren kunnen niet gedwongen worden zich te laten uitkopen.

Boeren die niet willen stoppen en zich niet willen laten uitkopen, kunnen aanpassingen doen aan de manier waarop zij werken. Zo kunnen ze hun dieren minder eiwit voeren, mest verdunnen met water, koeien vaker in de wei (in plaats van de stal) zetten en de hoeveelheid jongvee verminderen.

De redactie van NU.nl is benieuwd naar je mening over dit artikel. Klik hier om een korte vragenlijst in te vullen van minder dan één minuut. Alvast bedankt!


Lees meer over:

NUchecktBinnenlandBoerenprotesten

Aanbevolen artikelen