Woensdag 6 juli 2022 | Het laatste nieuws het eerst op NU.nl

NUcheckt: Zonder boer ligt honger in Nederland nog niet op de loer

NUcheckt controleert berichten op hun betrouwbaarheid. Dit keer kijken we naar de slogan "Zonder boeren geen voedsel", die in verschillende vormen vaak voorbijkomt bij demonstraties van boeren tegen het stikstofbeleid van het kabinet. De boeren in Nederland produceren echter maar een beperkt gedeelte van het voedsel dat Nederlanders eten.
Door: Robbert van der Linde

Laten we vooropstellen dat de slogan "Zonder boeren geen voedsel" natuurlijk met een korreltje zout genomen moet worden. Protestborden hebben een beperkte ruimte en de wat genuanceerdere slogan "Zonder boeren moeten we onze voedselconsumptie aanpassen, maar sterft niemand de hongerdood" bekt nou eenmaal minder lekker.

Als álle boeren in Nederland zouden stoppen met hun werkzaamheden, zou dat inderdaad leiden tot de nodige problemen met de beschikbaarheid van voedsel in Nederland. Maar dat scenario is niet aan de orde.

Toch zijn er bij elk boerenprotest weer borden te zien met daarop (varianten van) de slogan "Zonder boeren geen voedsel". Zo steunde Vader Abraham, oftewel Pierre Kartner, de boeren in 2019 met het lied Zonder boeren geen eten.

De protesten van de boeren zijn gericht op de plannen van het kabinet om de stikstofuitstoot in Nederland aan te pakken. Het kabinet wil boeren uitkopen, omdat zij fors bijdragen aan de uitstoot van schadelijke ammoniak. Veel boeren zijn daarom bezorgd over de toekomst van hun beroep.

Toon alleen het PlaatjeToon alleen het Plaatje
De slogan 'Zonder boeren geen eten' kent veel varianten
De slogan 'Zonder boeren geen eten' kent veel varianten

Hoeveel boeren zijn er?

Volgens de recentste cijfers van statistiekbureau CBS waren er in 2019 in Nederland 53.233 landbouwbedrijven. Daarmee vormden boeren toen ongeveer 0,6 procent van de totale Nederlands beroepsbevolking.

Het aantal boeren is in de afgelopen jaren al sterk gedaald zonder langdurige negatieve gevolgen voor de voedselvoorziening. In de afgelopen twintig jaar is het aantal boeren in Nederland zelfs gehalveerd. Volgens het CBS waren er in 2000 nog 97.390 boeren. Dat betekent niet dat ook de landbouwgrond gehalveerd is, omdat stoppende boeren hun land vaak verkochten aan andere boeren.

Sinds 2019 organiseren boeren protestacties tegen het voornemen van het kabinet om de stikstofuitstoot te verlagen en de veehouderij te beperken. Meerdere malen trokken ze op hun tractors naar het Malieveld in Den Haag om 'voor de deur' bij het kabinet te demonstreren.

Dat het menens is, bleek nogmaals uit hun reactie op de nieuwste stikstofplannen van het kabinet. Zo zocht een delegatie boeren minister Christianne van der Wal (Natuur en Stikstof) eerder deze maand thuis op en waren er afgelopen woensdag naar schatting twintigduizend boeren aanwezig bij het protest in Stroe. Ook daar kwam de slogan "Zonder boeren geen eten" regelmatig voorbij.

Meerderheid van voedsel gaat naar het buitenland

Ongeveer 70 procent van wat de Nederlandse boerenbedrijven aan voedsel produceren, wordt geëxporteerd naar het buitenland. Zo'n 30 procent is voor Nederland zelf bedoeld.

In 2021 werd voor 104,7 miljard euro aan landbouwgoederen vervoerd naar het buitenland, blijkt uit het jaarlijkse onderzoek van Wageningen University & Research en het CBS (in opdracht van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit). Daarmee kwam de landbouwexport voor het eerst boven 100 miljard euro uit. Nederland verdiende in 2021 naar schatting 46,1 miljard euro aan de export van landbouwproducten.

De meeste landbouwexport ging naar Duitsland, dat met 26,3 miljard euro een kwart van het totaal voor zijn rekening nam. Ook naar België, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk werd veel geëxporteerd.

Tegelijkertijd is Nederland al afhankelijk van de import van voedsel, zoals zuivel en vlees. Het gaat dan niet zozeer om pakken melk, maar meer om bewerkte producten als koekjes en worst, ziet het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL).

Volgens het onderzoek van de universiteit en het CBS bedroeg de import van landbouwgoederen in 2021 zo'n 72,5 miljard euro. Ook daarin zijn Duitsland, België en Frankrijk onze belangrijkste partners.

Meeste 'Nederlandse' landbouwgrond ligt in het buitenland

De hoeveelheid land die nodig is om in de Nederlandse consumptie (van burgers en de overheid) te voorzien, wordt ook wel de landvoetafdruk genoemd. Het merendeel (een derde van de Nederlandse voetafdruk) is nodig voor het verbouwen van voedsel.

Het PBL rekende in 2019 uit dat per Nederlander 1.800 vierkante meter land nodig is om genoeg voedsel te verbouwen. Dat komt volgens het Compendium voor de Leefomgeving (CLO) neer op ongeveer drie keer het landoppervlak van Nederland.

Ruim 80 procent van de landvoetafdruk van Nederland ligt daardoor in het buitenland, waarvan circa de helft binnen de EU. Dat varieert van bijvoorbeeld graan uit Frankrijk tot sojabonen uit Brazilië. Met name aardappelen, granen, fruit, spijsolie en suiker worden elders uit Europa gehaald.

Sommige producten moeten wel uit het buitenland gehaald worden, omdat de Nederlandse grond minder geschikt is voor de productie ervan. Nederland verbouwt relatief veel groenten, die zowel voor eigen verbruik als export zijn bedoeld.

Nederland heeft dus genoeg landbouwgrond om de eigen bevolking te voeden, alleen ligt die grond grotendeels buiten onze eigen landsgrenzen.

Conclusie

De boeren in Nederland spelen een belangrijke rol in het produceren van voedsel. Het is echter niet zo dat Nederlanders hoeven te vrezen voor voedseltekorten of zelfs honger als er minder boeren zijn. Dat komt doordat het overgrote deel van wat de boeren produceren naar het buitenland wordt vervoerd.

Ook als er minder boeren zijn of als zij minder voedsel produceren, zal er meer dan genoeg overblijven om Nederland van eten te voorzien. Dat komt doordat Nederland ook veel voedsel uit het buitenland importeert.

Nederland is sowieso niet groot genoeg om aan de totale Nederlandse voedselconsumptie te voldoen, dus zullen we met ons huidige eetpatroon eten moeten blijven importeren uit het buitenland.

Aanbevolen artikelen