NUcheckt controleert beweringen op hun betrouwbaarheid. Dit keer kijken we naar de bewering dat mensen die overleden aan de gevolgen van de griep, vaak ten onrechte zijn genoteerd als COVID-19-overlijdens. Hier is geen enkel bewijs voor.

Vrijdag maakte het CBS bekend dat er in maart en april 6.331 personen zeker zijn overleden aan de gevolgen van het coronavirus en 1.965 mensen vermoedelijk. Meerdere mensen op ons lezersplatform NUjij vroegen zich in reactie hierop af of er dit jaar wel een griepgolf was geweest en of sommige COVID-19-sterfgevallen niet eigenlijk griepslachtoffers waren.

Op complotwebsite Niburu wordt zelfs gesteld dat veel griepdoden ten onrechte zijn aangemerkt als coronadoden. Een belangrijk argument hiervoor is dat er dit jaar volgens het RIVM uitzonderlijk weinig mensen zijn overleden aan de griep.

Het klopt dat er volgens het RIVM weinig mensen zijn overleden aan de griep, maar dit is zeker geen bewijs dat mensen die overleden aan de griep vaak ten onrechte als coronadode zijn geregistreerd. Al voordat de eerste coronagevallen in Nederland bekend werden, hadden we dit jaar te maken met een zeer mild griepseizoen.

“Gek dat er dit jaar tot nu toe maar een kleine 400 mensen aan GRIEP overleden zijn, gemiddeld ligt dat op 6200. In het griepseizoen 2017-2018 werden er 900.000 mensen met griep geregistreerd en was er een oversterfte van 9500. Sorry, maar er wordt hier iets op poten gezet wat NIET door de beugel kan!”
NUjij

Waar komen de cijfers vandaan?

Met behulp van oversterftecijfers wordt geschat hoeveel mensen er iedere winter overlijden aan de griep. Oversterfte door griep is het verschil tussen het aantal personen dat overlijdt tijdens een griepepidemie, ten opzichte van het normale aantal overlijdens in die periode van het jaar, wanneer er geen griepgolf is of andere omstandigheden, zoals extreme kou, waardoor er meer mensen overlijden.

Naast de oversterfte houdt het CBS ook gegevens over doodsoorzaken bij. Deze zijn gebaseerd op het doodsoorzakenformulier dat een arts invult nadat een persoon overlijdt. Bij de griep geeft de doodsoorzakenstatistiek niet altijd een betrouwbaar beeld, omdat de griep niet altijd gemeld wordt als onderliggende doodsoorzaak.

Het bericht dat 6.331 personen zijn overleden door het coronavirus is wel gebaseerd op de doodsoorzakenformulieren. Bij deze personen heeft een arts vastgesteld dat de overledene COVID-19 had en dat de ziekte een 'cruciale rol' speelde bij het overlijden. De oversterfte tijdens de coronapandemie was hoger, maar kan wanneer ook de vermoedelijke COVID-19-overledenen worden meegeteld, bijna geheel door het coronavirus worden verklaard.

Hoeveel mensen overleden er tijdens het griepseizoen 2019/2020?

Hoe zat het dan met de griep dit jaar? Er was in het afgelopen griepseizoen in totaal vijf weken sprake van een griepepidemie. De eerste drie weken van de griepepidemie liepen vanaf eind januari tot half februari. Er was toen nog geen COVID-19-geval in Nederland bekend. In deze drie weken was de oversterfte 404 personen.

Halverwege maart waren er nog twee weken waarin er sprake was van een griepepidemie. Dit waren ook de eerste twee weken van de COVID-19-epidemie in Nederland. In deze twee weken overleden er 203 personen meer dan normaal.

Hoe uitzonderlijk was dit griepseizoen?

De oversterfte tijdens deze griepepidemie was vergeleken met de afgelopen vijf jaar jaar laag en de griepepidemie was bovendien kort. De afgelopen vijf jaar duurde de griepepidemie gemiddeld zestien weken. Zo'n mild griepseizoen is niet uniek. In 2013/2014 was het griepseizoen zelfs dusdanig mild, dat er helemaal geen oversterfte werd geregistreerd en in 2010/2011 werd er een oversterfte van vierhonderd gemeld.

Janneke Hendriksen van onderzoeksinstituut Nivel legde in maart aan NU.nl uit dat het vaak lastig is om te bepalen waarom een griepseizoen mild is. Dit kan te maken hebben met de effectiviteit van de griepprik die per jaar verschilt, ook lijkt een zachte winter de kans te vergroten op een mild griepseizoen.

Wanneer is er een griepepidemie?

Heb jij een bericht of bewering gezien waarvan je de juistheid betwijfelt? Mail naar factcheck@nu.nl en dan gaan wij ermee aan de slag.