De wereldwijde coronacrisis heeft ongekend veel nepnieuws en misverstanden opgeleverd. In Nederland werd 5G bijvoorbeeld ten onrechte gelinkt aan het coronavirus en werden allerlei onbewezen huis- tuin-en-keukenmiddeltjes geadviseerd als remedie tegen COVID-19.

Hoe is het coronavirus ontstaan? Deze vraag werd al gesteld voordat het virus in Nederland verscheen. De antwoorden leverden alleen nogal wat misinformatie op. Zo werd eind januari 'bewijs' gedeeld waaruit zou blijken dat het coronavirus in een Brits lab was ontwikkeld. Dit bleek nepnieuws.

In april werd op sociale media gesteld dat een Japanse Nobelprijs-winnaar, Tasuku Honjo, zou hebben ontdekt dat het coronavirus door mensen is gemaakt. Maar Honjo heeft dit nooit gezegd. Hij schreef in een verklaring dat hij bedroefd is dat zijn naam en de naam van zijn universiteit worden misbruikt om valse beschuldigingen te uiten en onjuiste informatie te verspreiden.

Ook andere vragen over het coronavirus leverden de afgelopen maanden veel misinformatie op. Een overzicht van de belangrijkste thema's.

Remedies en andere medische adviezen

Toen het coronavirus net in Nederland was gearriveerd, werden er veel trucjes gedeeld om besmetting met het coronavirus te voorkomen of om de ziekte veroorzaakt door het coronavirus te bestrijden.

Zo zou knoflook, baksoda of gorgelen met een zoutwateroplossing COVID-19 genezen. Er is alleen geen enkel bewijs dat deze huis- tuin-en-keukenmiddeltjes helpen. Hiernaast zou je er door tien seconden je adem in te houden achter kunnen komen of je besmet bent met het coronavirus. Ook dit is onjuist.

Deze gezondheidsadviezen werden opvallend vaak gedeeld via WhatsApp en regelmatig toegeschreven aan een gezaghebbend instituut, zoals een universiteit of ziekenhuis. Zo werd het advies over je adem inhouden toegeschreven aan Stanford University. Deze universiteit heeft op Twitter verklaard dat dit niet klopt.

Ook werd een advies om handschoenen aan te doen bij benzinepompen toegeschreven aan het Ziekenhuis Amstelland, maar ook dit ziekenhuis vertelde dit advies nooit te hebben gegeven.

Bill Gates

Complottheorieën over de betrokkenheid van Microsoft-oprichter en multimiljardair Bill Gates bij het coronavirus waren volgens New York Times de meest wijdverspreide misinformatie over het coronavirus in april.

In Nederland waren er al sinds januari blogs te vinden die Gates ervan beschuldigden het coronavirus te hebben uitgevonden of stelden dat hij er baat bij zou hebben. Waarom dit nieuws de wereld in werd gebracht? Volgens New York Times zijn complottheorieën over Gates wereldwijd enorm populair geworden onder radicaal rechts nadat Gates zich meerdere keren kritisch had uitgelaten over het coronabeleid van de Amerikaanse president Donald Trump.

Onder groepen die tegen vaccineren zijn, leven al langer complottheorieën over Gates vanwege zijn betrokkenheid bij grootschalige vaccinatieprogramma's in ontwikkelingslanden.

5G en zendmasten

In Groot-Brittannië leidden valse beweringen over een link tussen het 5G-netwerk en het coronavirus ertoe dat zendmasten op meerdere plekken zijn vernield en in brand gestoken. Ook in Nederland werden sinds april tientallen zendmasten in brand gestoken. Of ook dit iets te maken had met complottheorieën over 5G en corona is nog onbekend.

In verschillende Nederlandstalige berichten op sociale media werd wel beweerd dat 5G COVID-19 zou veroorzaken of je immuunsysteem zou verzwakken waardoor je een grotere kans zou hebben op de ziekte veroorzaakt door het coronavirus. 5G heeft niets met het coronavirus te maken. Het is bewezen dat COVID-19 wordt veroorzaakt door het coronavirus en dus niet door een mobiel netwerk. Ook is de bewering dat 5G een effect heeft op het immuunsysteem ongefundeerd.

Bezorgdheid over 5G bestond al voor het coronavirus, maar het lijkt door het virus een extra impuls te hebben gekregen. Begin 2019 schreef NUcheckt dat er geen bewijs is voor de schadelijkheid van 5G.

Waarom gezondheidsrisico's 5G moeilijk te bewijzen zijn
234
Waarom gezondheidsrisico's 5G moeilijk te bewijzen zijn

Effectiviteit van de maatregelen

Sinds mei lijken mensen zich vooral af te vragen of de maatregelen tegen het coronavirus wel effectief zijn. Zo werd betwijfeld of het massaal testen van mensen met klachten door de GGD wel zinvol was, want volgens meerdere berichten zou de GGD-test onbetrouwbaar zijn. Hoogleraar medische microbiologie Bert Niesters van de Rijksuniversiteit Groningen legde uit dat de GGD-testen wel degelijk betrouwbaar zijn.

Actiegroep Viruswaanzin stelde dat maatregelen tegen het coronavirus in het geheel niet zinvol zijn. Een belangrijk argument hierbij was dat het coronavirus niet gevaarlijker zou zijn dan de seizoensgriep. Dit is onjuist. Doordat het coronavirus een nieuw virus is en er geen vaccin is, kunnen veel meer mensen hier ziek van worden dan van de seizoensgriep.

NUcheckt blijft factchecks schrijven over het coronavirus, maar ook over andere onderwerpen. Zie jij een bewering of een bericht waarover je twijfelt, mail dan naar factcheck@nu.nl.