GroenLinks vroeg begin december met steun van D66 en VVD om onderzoek naar de mogelijkheid om homoseksuele mannen in de toekomst bloed te laten doneren. Waarom mogen homoseksuele mannen nu meestal geen bloed geven?

Initiatiefnemer is Tweede Kamerlid Corinne Ellemeet (GroenLinks). Zij vroeg met steun van haar eigen partij, D66 en VVD op 4 december aan minister Bruno Bruins (Medische Zorg) of hij wil onderzoeken of bi- en homoseksuele mannen bloed mogen doneren.

Op dit moment mogen deze mannen alleen bloed doneren als ze minstens vier maanden geen seks hebben gehad met een man. Volgens Ellemeet moet de minister onderzoeken of mannen in een monogame relatie met een man wel bloed mogen doneren, ook als ze seks hebben.

Waarom moet er nu vier maanden worden gewacht?

Hans Zaaijer, viroloog aan het AMC en hoofd van de afdeling bloedoverdraagbare infectieziekten van bloedbank Sanquin, legt uit dat er een termijn van vier maanden geldt, omdat na besmetting niet alle relevante infectieziekten gelijk in het bloed aantoonbaar zijn. Besmet bloed kan in deze periode wel al besmettelijk zijn voor iemand die een bloedtransfusie krijgt.

Bij een van de ziekten waar Sanquin op test duurt de periode waarin de ziekte mogelijk nog niet aantoonbaar is vier maanden. Daarom moet er zo lang worden gewacht.

Waarom is deze regel er voor homo's?

Waarom geldt deze periode van vier maanden voor homomannen en niet voor hetero's? Onveilige seks kan ervoor zorgen dat je wordt besmet met infectieziekten als hiv. Dit geldt voor homomannen, maar uiteraard ook voor heteromannen en vrouwen. Alleen is de kans op sommige infectieziekten bij homomannen een stuk groter.

In 2018 werd de diagnose hiv voor het eerst gesteld bij 1 op de 645 mannen die seks hebben met mannen, aldus Zaaijer. Bij heteroseksuelen is dit 1 op de 75.000. Dit wordt bevestigd door cijfers van de Stichting HIV Monitoring. Daarnaast komen volgens Zaaijer ook een aantal andere infectieziekten veel meer voor bij mannen die seks hebben met mannen.

Waarom mogen monogame homo's niet doneren?

Maar, als een man monogaam is en samen is met iemand die op alle relevantie ziektes is getest, dan kan diegene toch deze ziektes niet meer oplopen? Waarom mogen homo's voor wie dit geldt geen bloed doneren?

Zaaijer stelt dat een vaste relatie "geen betrouwbaar criterium is voor een een veilige bloedvoorziening." Zaaijer verwijst hierbij naar een Nederlands onderzoek uit 2011 waaruit bleek dat de vaste partner in ruim een kwart van de gevallen de bron was van nieuwe hiv-besmettingen bij mannen die seks hebben met mannen.

Onderzoek naar risico's bloeddonatie door bi- en homoseksuele mannen

Er wordt wel onderzoek gedaan naar of homoseksuele mannen in sommige gevallen toch bloed kunnen geven. In 2018 publiceerde Nederlandse wetenschappers een onderzoek waaraan 583 mannen die seks hebben met mannen en 583 mannen die geen seks hebben met mannen deelnamen.

Uit het onderzoek kwam dat de deelnemende homo- en biseksuele mannen met laag risicovol seksueel gedrag niet vaker relevante bloedoverdraagbare infectieziekten hadden dan huidige bloeddonoren. Homo- en biseksuele mannen met hoog risicovol seksueel gedrag hadden wel een hogere kans op deze infectieziekten.

De onderzoekers schrijven dat het onderzoek beperkingen had. Zo namen er niet genoeg mannen deel om harde conclusies te trekken. De wetenschappers schrijven wel dat het onderzoek aanleiding geeft om verder onderzoek te doen naar de geschiktheid voor bloeddonatie van mannen die seks hebben met mannen met laag risicogedrag.

Weten we wat het zou betekenen voor de bloedvoorziening als homo's mogen doneren?

Wat het precies zou betekenen als monogame homoseksuele mannen wél bloed mogen doneren is niet goed onderzocht. We weten niet of, en hoeveel vaker, er met relevante infectieziekten besmet bloed zou worden gedoneerd als homoseksuele mannen mogen doneren.

Het is Sanquin en andere buitenlandse bloedbanken nog niet gelukt om een onderzoek te bedenken waarin dit goed wordt getest, zonder dat dit een mogelijk negatief effect heeft op de bloedvoorziening.

Er zijn wel landen die mannen die seks hebben met mannen niet uitsluiten van bloeddonatie en waar er in plaats hiervan bijvoorbeeld wordt gevraagd of iemand onveilige seks heeft gehad. Volgens Zaaijer gaan bevindingen in andere landen niet zomaar op voor Nederland. Het soort infectieziekten en de groepen waarin deze infectieziekten veel voorkomen verschillen per land.

In Europa worden biseksuele en homoseksuele mannen niet uitgesloten van bloeddonatie in bijvoorbeeld Spanje in Italië. In deze landen waren volgens Zaaijer meer gevallen van hiv-besmet donatiebloed dan in Nederland. Maar of dit komt doordat homoseksuele mannen en biseksuele mannen daar bloed mogen doneren, dat weten we niet.