NU.nl checkt dagelijks berichten op betrouwbaarheid. Bewering: "Papieren tassen zijn slechter voor het milieu dan plastic tassen."

Oordeel: niet te checken

Gratis plastic wegwerptassen zijn sinds 2016 in Nederland verboden. Dankzij het verbod was begin 2017 het aantal verstrekte plastic tassen met 70 procent gedaald. Toch komen er nog steeds met enige regelmaat berichten langs waarin staat dat plastic tassen helemaal niet zo slecht zijn, en dat ze milieuvriendelijker zijn dan de papieren tassen die in veel winkels de plastic tas hebben vervangen. Hoe zit dit nu echt?

Hoe bepaal je hoe milieuvriendelijk een tas is?

Onderzoeksinstituut TNO deed voor de invoering van het verbod op gratis plastic tassen onderzoek naar de milieu-impact. Er werd onderzocht hoeveel effect verschillende soorten draagtassen hebben op 18 verschillende milieuaspecten. Hieronder viel klimaatverandering, maar bijvoorbeeld ook watergebruik, landgebruik en aantasting van de ozonlaag. Er is in het onderzoek gekeken welke impact de tassen hebben op het milieu vanaf de grondstofwinning tot en met het weggooien van een tas.

Wanneer een tas slechts één keer wordt gebruikt doet de standaard plastic tas het inderdaad beter dan papieren of katoenen tassen. Wanneer er rekening mee wordt gehouden dat sommige tassen vaker worden gebruikt, is volgens TNO de papieren tas slechter dan katoen én plastic.

Impact plastic is moeilijk te meten

De onderzoekers van TNO plaatsen wel een belangrijke kanttekening bij hun onderzoek. Er is in de analyse geen rekening gehouden met de milieu-impact van zwerfafval. Onderzoeker Stefano Cucurachi van de Universiteit Leiden doet op dit moment onderzoek naar het effect van het verbod op gratis plastic tassen en houdt daarbij wel rekening met plastic zwerfafval.

Officiële cijfers over welk gedeelte van de plastic tassen in Nederland in de natuur belandden ontbreken alleen. Om deze reden maakt Cucurachi bijvoorbeeld gebruik van gegevens van een organisatie die afval op straat in kaart probeert te brengen, door burgers foto’s van zwerfafval te laten maken.

Cucurachi legt uit dat ook als we weten hoeveel plastic tassen er in het milieu komen, het nog steeds lastig is om hiervan de impact te bepalen. "De wetenschap weet bijvoorbeeld nog niet goed wat het effect is van microplastic op de gezondheid en welke impact plastic heeft op biodiversiteit. De modellen die het volledige effect van plastic op de natuur meten zijn nog volop in ontwikkeling."

Hoelang blijft plastic rondzwerven in de oceaan?
50
Hoelang blijft plastic rondzwerven in de oceaan?

"Plastic is niet altijd slechter"

Cucurachi legt uit dat wanneer je wilt weten wat de impact van het verbieden van plastic is, je ook rekening moet houden met wat het plastic vervangt. "Er blijft bijvoorbeeld behoefte aan 'iets' om je boodschappen van de winkel naar huis te vervoeren. Bij mij thuis zijn er sinds het verbod bijvoorbeeld steeds meer katoenen tassen bijgekomen. Katoen moet verbouwd worden en verwerkt tot een tas, dit heeft ook een impact op het milieu."

"We zien daarnaast bijvoorbeeld aanwijzingen dat door het verbieden van gratis plastic tassen, mensen meer prullenbakzakken kopen. In het verleden werden plastic winkeltassen namelijk vaak hergebruikt als afvalzak. Ook dit heeft invloed op de milieu-impact van een plastic tas. Plastic is niet per definitie de slechtste optie. Het is belangrijk om naar alle voor- en nadelen van plastic en van alternatieven te kijken."

Deens onderzoek: papieren tas moet je 43 keer gebruiken

Cucurachi wijst NU.nl op een Deens onderzoek dat in februari 2018 is gepubliceerd. Hieruit bleek dat je een papieren tas zo'n 43 keer moet hergebruiken voordat het net zo veel milieu-impact heeft als een standaard plastic winkeltas. Terwijl je een katoenen tas wel 7.100 keer zou moeten gebruiken. In het geval van de katoenen tas komt dit doordat in de gebruikte gegevens het verbouwen van katoen een relatief groot effect heeft op de aantasting van de ozonlaag. Wanneer je bijvoorbeeld alleen naar het effect op klimaatverandering kijkt, moet je een katoenen tas nog 51 keer hergebruiken om even vervuilend te zijn als een plastic tas.

Papier scoort slecht, omdat er grote hoeveelheden water nodig zijn bij de productie van papier en de productie van papier een negatief effect heeft op de biodiversiteit in zoetwater. Ook in het Deense onderzoek werd ervan uitgegaan dat de tassen geen zwerfafval worden.

Conclusie

Wanneer je de mogelijk negatieve effecten van plastic afval in de natuur en de oceaan buiten beschouwing laat, dan is een plastic tas een betere keuze dan een papieren of katoenen tas. Maar, wetenschappers maken zich wel degelijk zorgen over plastic zwerfafval. Op dit moment wordt er nog onderzoek gedaan wat de milieu-impact is van plastic tassen als er wél rekening gehouden wordt met zwerfafval.

Daarnaast hangt de beoordeling van de milieuvriendelijkheid van een tas altijd sterk af van de milieuaspecten waar je naar kijkt én hoe vaak je de tas gebruikt. We beoordelen om deze redenen de stelling "papieren tassen zijn slechter voor het milieu dan plastic tassen" als niet te checken.