NU.nl checkt regelmatig berichten op betrouwbaarheid. Bewering: "Een op Facebook gedeelde kaart van Europa laat zien dat vee helemaal geen groot gedeelte van de stikstofuitstoot veroorzaakt."

Oordeel: grotendeels onwaar

Op verschillende Facebook-pagina's, zoals Boer Bewust, werd er begin september een kaart gedeeld van stikstof in Europa. Op deze kaart zijn industriegebieden zoals het Ruhrgebied duidelijk zichtbaar, maar op plekken waar veel boeren actief zijn, is juist geen stikstof te zien. Deze kaart wordt gebruikt om aan te tonen dat de landbouw helemaal niet veel bijdraagt aan de huidige stikstofproblemen, waardoor bijvoorbeeld 127 rijksprojecten voorlopig niet lijken door te mogen gaan. Maar, laat de kaart wel alle schadelijke stikstofuitstoot zien?

Waar komt het vandaan?

De kaart die op dit moment het meest wordt gedeeld is afkomstig van een artikel van het AD van 10 september. Dit artikel gaat over een wetenschappelijk onderzoek, waaruit bleek dat mogelijk één op de vijf astmagevallen bij kinderen veroorzaakt wordt door luchtvervuiling. De auteurs van het onderzoek zien volgens het AD met name stikstofdioxide (NO2) dat door auto's en industrie wordt uitgestoten als "grote boosdoener voor kinderen met deze longziekte". Om deze reden voegde de krant een kaart met de concentratie stikstofdioxide in Europa toe aan het artikel.

De kaart gaat dus niet over de huidige stikstofdiscussie en over de reden dat er nu veel bouwprojecten stilliggen. In deze discussie staan namelijk meerdere stoffen die het element stikstof bevatten centraal. De eerste groep die hierin belangrijk is zijn de stikstofoxiden, waar stikstofdioxide onder valt. Deze stoffen worden volgens de Emmissieregistratie vooral uitgestoten door het verkeer en de industrie, omdat dit een bijproduct is van verbrandingsprocessen. Op de op Facebook gedeelde kaarten zijn steden en industriegebieden daarom ook duidelijk te zien.

De tweede stof die een belangrijke rol speelt is ammoniak. Dit wordt volgens dezelfde emissieregistratie juist vooral door de landbouw uitgestoten. 86 procent van de in Nederland uitgestoten ammoniak is afkomstig van de landbouw. Deze stof is niet op de Facebook-kaarten te zien.

Overschot aan stikstofoxiden en ammoniak bedreigt natuurgebieden

Waarom zijn stikstofoxiden en ammoniak eigenlijk een probleem? Het RIVM schrijft in de Monitoringsrapportage Stikstof 2018 dat deze stikstofverbindingen belangrijke voedingsbronnen zijn voor al het leven, ze worden een probleem wanneer er te veel van zijn. Wanneer er te veel stikstofoxide en ammoniak in een natuurgebied belandt dan kan dit er bijvoorbeeld voor zorgen dat sommige soorten moeilijker in dat gebied kunnen overleven.

Om te voorkomen dat de biodiversiteit in Europa afneemt hebben de EU-lidstaten speciale natuurgebieden aangewezen die extra beschermd moeten worden. Dit zijn de zogenaamde Natura 2000-gebieden. In Nederland zijn er 160 van dit soort gebieden. 118 van deze gebieden zijn volgens het RIVM
"gevoelig voor stikstof". Dit betekent dat het type natuur in deze gebieden slecht tegen een overschot aan stikstof kan of dat de gebieden al kampen met een overschot aan stikstof, waardoor de biodiversiteit wordt bedreigd.

De Raad van State stelde op 29 mei 2019 dat de huidige Nederlandse regelgeving die deze natuurgebieden moet beschermen tegen een stikstofoverschot niet voldoet aan de Europese wetgeving. Naar aanleiding van deze uitspraak liggen bijvoorbeeld veel bouwprojecten nu stil.

Landbouw draagt bij aan overschot stikstof

Maar hoeveel draagt de landbouw bij aan de stikstofproblemen in deze natuurgebieden? Ten eerste komt niet alle ammoniak en stikstofoxide die in Nederland wordt uitgestoten ook in Nederland weer op de bodem terecht. Een gedeelte zal door weersomstandigheden in een ander land neerkomen. Een groot gedeelte van de stikstof die neerdaalt in Nederland komt ook uit het buitenland. Dit is volgens cijfers van het RIVM ongeveer 30 procent van de stikstof die neerslaat in de voor stikstofgevoelige natuurgebieden in Nederland.

Ongeveer veertig procent van het voor deze natuurgebieden schadelijke stikstof is afkomstig van de Nederlandse landbouw. En daarmee levert de Nederlandse landbouw dus een relatief grote bijdrage aan de hoeveelheid stikstof in kwetsbare natuurgebieden. Volgens het RIVM zijn rundvee, pluimvee en varkens binnen de landbouw de belangrijkste bronnen van ammoniak, waarbij de rundveesector ongeveer 40 procent van deze ammoniakuitstoot veroorzaakt.

Conclusie

De stikstof op de kaartjes die op Facebook wordt gedeeld is stikstofdioxide. Deze stof komt vrij bij verbranding en wordt vooral uitgestoten door verkeer en industrie. Stikstofdioxide is slecht voor de luchtkwaliteit en draagt bij aan de stikstofproblematiek in natuurgebieden. Maar, de landbouw speelt een belangrijke rol in de stikstofproblematiek in natuurgebieden door de uitstoot van ammoniak, een stof die niet te zien is op de kaarten die op dit moment op Facebook worden gedeeld.

We beoordelen daarom de stelling "Een op Facebook gedeelde kaart van Europa laat zien dat vee helemaal geen groot gedeelte van de stikstofuitstoot veroorzaakt" als grotendeels onwaar.