NU.nl checkt dagelijks berichten op betrouwbaarheid. Bewering: "Een grote boom geeft net zoveel koelte als tien airco's."

Oordeel: deels waar

RTV Utrecht schreef eind juni, toen de temperaturen richting de 30 graden gingen, dat een grote boom net zoveel koelte als tien airco's geeft. Dit zou blijken uit onderzoek van de Wageningen Universiteit en de TU Delft. Ook op andere plekken, zoals Welingelichte Kringen en Libelle is deze vergelijking te vinden, maar snijdt-ie ook hout?

Waar komt het vandaan?

De bron van de vergelijking lijkt de presentatie Hitte in de Stad van Climate Proof Cities uit 2011 te zijn. Dit was een samenwerkingsverband van onder meer de Wageningen Universiteit en de TU Delft, maar bijvoorbeeld ook de TU Eindhoven en de Universiteit van Amsterdam waren betrokken bij dit onderzoeksproject naar het effect van klimaatverandering in steden.

In de presentatie staat dat één boom een actief koelvermogen heeft van 20 tot 30 kilowatt, wat gelijk zou staan aan ongeveer tien airco's. Wat de bron is van deze stelling wordt niet gemeld in de presentatie.

Waarom verkoelt een boom?

Maar wat is het 'actief koelvermogen' van een boom? Anna Solcerová, onderzoeker Hittebestendige Stad aan de Hogeschool van Amsterdam, legt uit dat een boom op twee manieren voor verkoeling zorgt: passief en actief. Ten eerste zorgt een boom door zijn bladeren voor schaduw. Hierdoor zorgt een boom dat de temperatuur onder de boom daalt. Schaduw is het passieve koelvermogen van een boom.

Daarnaast zorgt een boom door verdamping actief voor verkoeling. Marjolein Pijpers-van Esch, onderzoeker van stedelijk microklimaat aan de TU Delft, legt uit dat verdamping energie kost, wat door bomen uit zonlicht en de lucht wordt gehaald. "Energie die, als er geen bomen zouden zijn, zou worden omgezet in warmte. Op deze manier koelt een boom dus actief de lucht."

Wat bepaalt het koelvermogen van een boom?

Sanda Lenzholzer, docent en onderzoeker landschapsarchitectuur aan de Universiteit van Wageningen, legt uit dat het type boom deels bepaalt hoe verkoelend een boom is. Ze legt bijvoorbeeld uit dat als een boom grotere bladeren heeft, er over het algemeen meer water uit verdampt. "Sommige bomen uit het mediterrane gebied zijn aangepast op droogte, waardoor ze op een dag minder water verbruiken."

Pijpers-van Esch vertelt daarnaast dat grote bomen meer water verdampen, wat er samen met de grotere schaduw voor zorgt dat grotere bomen voor meer verkoeling zorgen dan kleine bomen. "Ook kan een boom met een uitgebreider wortelstelsel meer water opnemen, waardoor meer water kan verdampen en de lucht dus meer wordt afgekoeld. In de stad heeft een boom vaak minder ruimte voor zijn wortels en bevat de grond minder water en voedingsstoffen, waardoor een boom in de stad over het algemeen iets minder koelt dan een boom in het bos."

Klopt het?

Voor hoeveel verkoeling zorgt een doorsnee grote boom? Lenzholzer vertelt dat de stelling dat een grote boom net zo verkoelend is als tien airco's in principe niet te bewijzen is, omdat airco’s sterk uiteenlopende vermogens hebben en omdat er tussen bomen dus enorme verschillen in het koelend vermogen zijn. Ze kon ook geen wetenschappelijke publicaties vinden waarin deze bewering wordt onderbouwd.

Pijpers-van Esch vertelt dat een grote boom de lucht over het algemeen met 2 à 3 graden kan afkoelen. "Maar omdat de boom ook schaduw werpt, verlaagt het de stralingstemperatuur ook. Dit is de warmte veroorzaakt door de straling van de zon én de warmte-uitstraling van oppervlakten in de omgeving. Een donkere asfaltweg kan bijvoorbeeld de stralingstemperatuur verhogen doordat-ie heel warm kan worden en deze warmte uitstraalt."

"Doordat bomen de stralingstemperatuur verlagen, kan de gevoelstemperatuur wel 20 tot 30 graden dalen. Een heel grote boom met een uitgebreid wortelstelsel kan dan ook wel net zoveel afkoelen als tien doorsnee airco's."

Lenzholzer en Solcerová bevestigen dat bomen een aanzienlijk effect op de gevoelstemperatuur kunnen hebben.

Conclusie

Hoeveel een boom precies verkoelt, is van veel zaken afhankelijk. Zo maakt het uit hoe groot de boom is, wat voor soort boom het is en waar de boom staat. Om deze reden kan je niet stellen dat een grote boom altijd net zoveel verkoeling biedt als tien airco's. Hier komt nog bij dat ook airco's natuurlijk in koelvermogen verschillen.

Maar bomen kunnen zeker wel voor verkoeling zorgen. En het is mogelijk dat een flink grote boom zoveel verkoeling biedt als tien doorsnee airco's zorgt. Om deze reden beoordelen we de stelling "Een grote boom geeft net zoveel koelte als tien airco's" als deels waar.