NU.nl checkt dagelijks berichten op betrouwbaarheid. Bewering: "Minder dan de helft van de volwassenen heeft toestemming gegeven om zijn medische gegevens elektronisch te delen."

Oordeel: onwaar

Op basis van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) meldde NU.nl op 14 mei dat minder dan de helft van de mensen toestemming heeft gegeven om de eigen medische gegevens via het Landelijk Schakelpunt (LSP) - de opvolger van het elektronisch patiëntendossier - beschikbaar te stellen aan zorgverleners, zoals apotheken, huisartsen en ziekenhuizen. Ook verschillende zorgwebsites kwamen die dag met hetzelfde nieuws. Er blijken echter veel meer mensen toestemming te hebben gegeven voor het LSP dan het statistiekbureau beweert.

Waar komt het vandaan?

Het bericht waar onder meer NU.nl zich op baseerde, is op dezelfde dag door het CBS gepubliceerd. In de introductie van het CBS-bericht staat dat "bijna de helft van de volwassenen" toestemming heeft gegeven voor het delen van hun medische gegevens via het LSP. De kop van het bericht is Helft geeft toestemming delen medische gegevens.

Meer mensen hebben toestemming gegeven

Het LSP wordt beheerd door de Vereniging van Zorgaanbieders voor Zorgcommunicatie (VZVZ). Deze organisatie laat aan NU.nl weten dat de conclusie van het CBS "onjuist" is. Op basis van hun eigen cijfers concludeert de organisatie dat een stuk meer dan de helft van de mensen toestemming heeft gegeven voor het delen van hun medische gegevens.

De VZVZ stelt dat na het verkrijgen van toestemming de burgerservicenummers (BSN's) van ongeveer 13,5 miljoen Nederlanders in het LSP staan. Dat komt neer op 78 procent van alle Nederlanders. Onder deze groep vallen zowel volwassenen als kinderen.

Het onderzoek van het CBS ging alleen over volwassenen. Maar zelfs als voor álle 3,4 miljoen minderjarigen toestemming zou zijn verleend, zijn de cijfers van het CBS lager dan de 78 procent van het VZVZ. In dat geval zou namelijk 67,7 procent van de bevolking bij het LSP aangemeld is.

Hoe kan het dat de cijfers verschillen?

Volgens het CBS is dit verschil in cijfers ontstaan, doordat het onderzoek van het statistiekbureau een enquêteonderzoek was. De getallen van het CBS zijn gebaseerd op wat mensen in een vragenlijst invullen, terwijl het VZVZ daadwerkelijk registreert hoeveel mensen toestemming hebben gegeven.

Casper Albers, adjunct-hoogleraar Toegepaste Statistiek en Datavisualisatie aan de Rijksuniversiteit Groningen, legt uit dat het goed mogelijk is dat veel mensen zelf niet weten dat ze ooit toestemming hebben gegeven. Al sinds 2012 wordt namelijk toestemming gevraagd voor het elektronisch delen van medische gegevens als je bij een apotheek of je huisarts komt.

Velen weten niet meer dat ze toestemming hebben gegeven

Dit bleek ook uit de cijfers van het CBS. Bijna de helft van de ondervraagden zegt toestemming te hebben gegeven, maar 20 procent van de respondenten stelt het LSP niet te kennen. En van de mensen die het LSP wel kennen, weet nog eens een kwart niet of er ooit toestemming is gegeven.

Volgens Albers betekent dit dat in de conclusie van het CBS een groot deel van de mensen buiten beschouwing is gelaten. "Door te schrijven dat bijna 50 procent van de mensen toestemming heeft gegeven voor het delen van medische gegevens, impliceer je dat de rest van de mensen dit niet heeft gedaan. Terwijl je van ongeveer 40 procent van de mensen dit helemaal niet weet. Maar 11 procent van de mensen zei expliciet geen toestemming te hebben gegeven."

Conclusie

Het klopt niet, zoals NU.nl schreef, dat minder dan de helft van de volwassen toestemming heeft gegeven om de eigen medische gegevens elektronisch te delen. Uit onderzoek van het CBS blijkt wel dat waarschijnlijk ongeveer de helft van de volwassenen zich herinnert toestemming te hebben gegeven voor het delen van gegevens via het LSP. Er zijn echter ook mensen die niet meer weten of zij ergens in de afgelopen zes jaar toestemming hebben gegeven, maar dit wel hebben gedaan.

We beoordelen de stelling "minder dan de helft van de volwassenen heeft toestemming gegeven om zijn medische gegevens elektronisch te delen" als onwaar.

Heb jij een bericht of bewering gezien waarvan je de juistheid betwijfelt? Mail naar factcheck@nu.nl en dan gaan wij ermee aan de slag.