NU.nl checkt dagelijks berichten op betrouwbaarheid. Bewering: "Het tweede kind in een gezin heeft een grotere kans om veroordeeld te worden dan het eerste kind."

Oordeel: waarschijnlijk

Volgens de website Apost loopt het tweede kind in een gezin meer risico om crimineel te worden dan een oudere broer of zus. Viraaltjes.nl meldde eind september dat de tweede jongen in een gezin vaker veroordeeld wordt dan de eerstgeboren broer. Beide websites schrijven dat dit zou blijken uit nieuw onderzoek. Maar heeft de positie in de kindervolgorde echt invloed op de kans dat iemand een misdaad pleegt?

Waar komt het vandaan?

Apost verwijst naar een internationaal onderzoek, dat in april dit jaar is gepubliceerd. In dit onderzoek werden de gegevens van ruim 300.000 kinderen in Denemarken en Florida geanalyseerd. Alleen kinderen uit gezinnen met minstens twee kinderen en gezinnen waarbij het eerste en tweede kind dezelfde ouders hadden werden in het onderzoek meegenomen. Er werd gekeken of als tweede geboren jongens op hun 16e en 21e gemiddeld vaker in aanraking waren gekomen met justitie.

Deze kinderen hadden inderdaad een grotere kans om crimineel gedrag te vertonen dan jongens die als eerste zijn geboren. Dit gold zowel in Denemarken als in Florida. Dit verband bleef bestaan als broers binnen hetzelfde gezin met elkaar werden vergeleken.

Tweede jongens hebben, volgens dit onderzoek, een 20 tot 40 procent grotere kans om veroordeeld te worden. Dit betekent dat als het eerste kind bijvoorbeeld een kans van 10 procent heeft om veroordeeld te worden, het tweede kind een kans tussen de 12 en 14 procent heeft op een veroordeling.

Meisjes komen gemiddeld veel minder vaak in aanraking met justitie dan jongens. Maar ook bij meisjes gold, dat als ze als tweede geboren was, ze een grotere kans heeft om crimineel gedrag te vertonen dan een eerstgeboren dochter.

Er is in dit onderzoek alleen onderzocht wat het effect is van geboren worden als eerste of tweede kind. We weten op basis van dit onderzoek dus niet of bijvoorbeeld het derde kind weer minder kans heeft om crimineel te worden.

Klopt het?

Steve van de Weijer, onderzoeker bij het Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving, vertelt aan NU.nl dat ook uit andere onderzoeken blijkt dat er een verband is tussen het vertonen van probleemgedrag en geboortevolgorde.

"In meerdere studies zien we dat kinderen die niet als eerste zijn geboren een groter risico hebben om veroordeeld te worden. Ook kinderen die bijvoorbeeld als derde of vierde kind worden geboren hebben een iets grotere kans om crimineel gedrag te vertonen dan het eerstgeboren kind."

Een kanttekening hierbij is volgens Van de Weijer wel dat families waarin de kinderen een groter risico op een veroordeling hebben over het algemeen grotere families zijn. In deze families zijn er dus meer later geborenen en dit zou in sommige onderzoeken gedeeltelijk kunnen verklaren waarom later geborenen een grotere kans hebben om crimineel gedrag te vertonen.

"Om deze reden wordt in verschillende onderzoeken ook gekeken of er binnen families verschillen zijn tussen de broers en zussen. Als dit wordt gedaan wordt er niet altijd een betekenisvol verschil gevonden tussen crimineel gedrag van een eerste en later geboren kind."

Van de Weijer vertelt dat in het grootste onderzoek naar dit onderwerp, het eerder besproken onderzoek over Florida en Denemarken, er wel een effect werd gevonden als alleen kinderen binnen hetzelfde gezin met elkaar werden vergeleken.

Hoe zit het in Nederland?

Van de Weijer legt uit dat er geen gepubliceerd bewijs is dat laat zien dat ook in Nederland het tweede kind crimineler is dan het eerste kind. Van de Weijer keek wel naar gegevens van ongeveer tweeduizend Nederlandse kinderen uit families met een hoog risico op criminaliteit. Hieruit bleek dat in deze families later geborenen iets vaker veroordeeld zijn voor een geweldsdelict, maar niet dat zij in het algemeen vaker veroordeeld worden voor een misdaad.

"Een mogelijke verklaring hiervoor is dat de groep Nederlandse kinderen kleiner was dan in de andere onderzoeken en je dus minder snel een verband zal vinden. Daarnaast zijn dit families met een verhoogd risico op criminaliteit. Doordat ook het eerste kind al een grotere kans had om veroordeeld te worden, zal je misschien minder snel verschillen tussen broers vinden."

Hoe komt het dat het tweede kind crimineler is?

Van de Weijer vertelt dat we dus uit onderzoek weten dat geboortevolgorde waarschijnlijk invloed heeft op crimineel gedrag, maar over de oorzaken hiervan weten we veel minder.

Hij legt uit dat in het onderzoek in Florida en Denemarken werd gevonden dat moeders bij het tweede kind iets vaker werken en het kind sneller naar de opvang gaat. "De onderzoekers verwachten dat bij het eerste kind de ouders nog onverdeelde aandacht hebben voor het kind, terwijl ze bij het tweede kind de aandacht moeten verdelen en dus ook vaker werken."

Het effect hiervan is klein, maar kan volgens de onderzoekers een gedeeltelijke verklaring zijn dat tweede kinderen vaker crimineel zijn. Een andere mogelijke verklaring is volgens Van de Weijer dat kinderen ook invloed op elkaar hebben. "Het is mogelijk dat het oudste kind zichzelf eerder als rolmodel ziet voor zijn jongere broertjes en zusjes."

Conclusie

Waarschijnlijk heeft het tweede kind in een gezin inderdaad een iets grotere kans om crimineel gedrag te vertonen. Dit blijkt uit het onderzoek waar Apost naar verwees, maar ook ander onderzoek wijst erop dat het eerstgeboren kind minder kans heeft om veroordeeld te worden. Het is wel zo dat meisjes, ongeacht hun positie in het gezin, minder crimineel zijn dan jongens. Meisjes die als tweede worden geborgen, worden waarschijnlijk wel vaker veroordeeld dan de oudere zus.

We beoordelen de stelling 'het tweede kind in het gezin heeft een grotere kans om veroordeeld te worden dan het eerste kind' als waarschijnlijk.