NU.nl checkt dagelijks berichten op betrouwbaarheid. Bewering: ''We slapen gemiddeld langer dan ooit.''

Oordeel: onwaarschijnlijk

De Telegraaf kopte op 17 september met "We slapen langer dan ooit". Volgens het bericht zouden we ondanks alle stress van bijvoorbeeld sociale media, toch langer slapen dan we bijvoorbeeld in de jaren zeventig deden. Dit zou blijken uit nieuw Brits onderzoek. Maar zijn we echt meer gaan slapen?

Waar komt het vandaan?

De bron van het Telegraaf-bericht is een onderzoek van de Universiteit van Oxford. In dit onderzoek werd niet onderzocht of we nu langer slapen dan "ooit", maar er is wel gekeken of we in 2015 meer minuten sliepen dan dat we in 1974 deden.

De onderzoekers vonden dat we inderdaad meer zijn gaan slapen, gemiddeld 43 minuten extra per dag. Aan het onderzoek namen zowel in 1974 als in 2015 een representatieve groep van vijftienduizend mensen deel. Ze hielden meerdere dagen een dagboek bij, waarin ze schreven wat ze op welk moment van de dag deden. Per dag waren mensen in 2015 gemiddeld 8 uur en 23 minuten aan het slapen.

Gerard Kerkhof, slaapwetenschapper en emeritus hoogleraar psychofysiologie aan de Universiteit van Amsterdam, vertelt dat het gebruik van een dagboek een relatief betrouwbare methode is om slaap te onderzoeken en geeft aan dat het goed is dat de Britten een grote representatieve steekproef hebben gebruikt. Hij vindt het dan ook een nette, goed uitgevoerde studie.

Klopt het?

Maar komen de resultaten van dit onderzoek ook overeen met de rest van onze kennis over slaapduur? Annemarie Luik, slaaponderzoeker aan het Erasmus MC, vertelt dat analyses van meerdere onderzoeken naar slaap laten zien dat de duur van onze slaap niet echt is veranderd.

Ze legt uit dat in de Verenigde Staten uit zo'n analyse van meerdere onderzoeken bleek dat tussen 1960 en 2013 slaapduur amper is gewijzigd. "Een sterk punt van deze analyse was dat er alleen studies werden meegenomen, waarbij de hoeveelheid slaap niet door mensen zelf was geschat, maar door slaapobservatie-apparatuur was gemeten."

Luik vertelt dat er ook een analyse is gedaan van Nederlandse onderzoeken naar slaapgedrag. Samen hadden deze onderzoeken meer dan 137.000 deelnemers. En ook hieruit bleek dat slaapduur tussen de jaren zeventig en nu redelijk stabiel is.

Het Sociaal Cultureel Planbureau doet eens in de vijf jaar ook onderzoek naar de tijdsbesteding van Nederlanders. Dit onderzoek laat zien dat de hoeveelheid bedrust weliswaar iets schommelt, maar inderdaad redelijk stabiel is. Nederlanders liggen zo'n zestig uur per week in bed. Dit is gemiddeld achtenhalf uur per nacht. Onder bedrust valt niet alleen slaap, maar ook wakker liggen terwijl je probeert te slapen en ziek in bed liggen.

Luik vertelt dat de meeste onderzoeken over de lengte van slaap in de VS en Europa zijn uitgevoerd. Hoewel er volgens Luik wel verschillen zijn tussen deze landen, zijn deze verschillen over het algemeen klein.

Hoe kan het dan dat de Britten een fikse toename van slaapduur vonden? Luik vertelt dat de manier waarop de duur van slaap werd bevraagd een klein beetje anders was in 1974 dan in 2015. Dit zou gedeeltelijk het gevonden verschil tussen deze twee jaren kunnen verklaren. Daarnaast is het natuurlijk mogelijk dat één, verder prima uitgevoerd, onderzoek toevallig een opvallende uitkomst heeft. Daarom is het volgens Luik belangrijk om meerdere onderzoeken samen te analyseren.

Hoe zit het met slaapkwaliteit?

We slapen dus ongeveer even lang als in de jaren zeventig, maar slapen we ook net zo goed? Kerkhof vertelt dat hij slaapkwaliteit belangrijker vindt dan slaapduur. Volgens Kerkhof weten we niet goed hoe slaapkwaliteit zich de afgelopen decennia heeft ontwikkeld. Er zijn wel aanwijzingen dat slaapproblemen relatief vaak voorkomen. Het is mogelijk dat socialemediagebruik de slaapkwaliteit bij met name jongeren heeft verslechterd. 

Kerkhof legt uit dat bij veel mensen met een slechte slaapkwaliteit de hersenen nog te actief zijn bij het in slaap vallen. Een van de oorzaken hiervoor is dat sommige mensen tot vlak voor het slapen nog te actief bezig. Actief bezig zijn is bijvoorbeeld je Facebook of Whattsapp checken terwijl je al in bed ligt. Ook lichtblootstelling in de avond in allerlei intensiteiten en vormen zou er volgens Kerkhof voor kunnen zorgen dat  de slaapkwaliteit minder is geworden.

Ook Luik vertelt dat er we niet precies weten hoe slaapkwaliteit zich heeft ontwikkeld door de tijd. Maar dat onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) er wel op wijst dat sinds 2000 het aantal mensen met chronische slaapproblemen ongeveer gelijk is gebleven.

Conclusie

Er zijn dus geen aanwijzingen dat de afgelopen decennia de tijd dat we slapen drastisch is veranderd. Maar De Telegraaf had het in de kop over "ooit", niet over de afgelopen decennia. Luik vertelt dat we pas sinds de jaren zestig of zeventig systematisch onderzoek doen naar slaap en we kunnen bijvoorbeeld weinig zeggen over wat bijvoorbeeld de industriële revolutie heeft gedaan met slaapduur.

Analyses over slaap in de afgelopen vijftig jaar in Nederland, Europa en de VS laten wel zien dat slaapduur redelijk constant is. Daarom beoordelen we de stelling "We slapen gemiddeld langer dan ooit" als onwaarschijnlijk.  

Heb jij een bericht of bewering gezien waarvan je de juistheid betwijfelt? Mail naar factcheck@nu.nl en dan gaan wij ermee aan de slag.