NU.nl checkt dagelijks berichten op hun betrouwbaarheid. Bewering: Paus Johannes Paulus II noemde de islam in 1992 het grote kwaad van het derde millennium en hij waarschuwde voor een invasie van moslims in Europa.

Oordeel: onwaarschijnlijk

Op 22 oktober 2017 hield de Italiaanse priester Mauro Longhi in besloten kring een toespraak waarin hij zei dat paus Johannes Paulus II dit in 1992 tegen hem gezegd zou hebben. Op 23 juli werd het bericht opgepikt door PowNed, mogelijk vanwege de uitspraken van minister Stef Blok over de multiculturele samenleving die ook in het artikel van de omroep genoemd worden.

De toespraak werd, zonder dat Longhi dat wist, gefilmd en online gezet. De eerste berichten over de toespraak verschenen een maand later, op 23 november, online. Onder meer de katholieke nieuwssite The Catholic Herald schreef erover.

Waar komt het vandaan?

Het verhaal komt van Longhi. Hij deed zijn uitspraken tijdens een bijeenkomst op de dag dat Johannes Paulus II herdacht werd.

De toenmalige paus deed zijn uitspraken volgens Longhi nadat hij een visioen had gehad. Daarin zou hij voor de islam gewaarschuwd zijn. Volgens Longhi zou Johannes Paulus II het volgende gezegd hebben:

"Vertel dit aan iedereen in de kerk van het derde millennium. Ik heb in een visioen gezien dat de kerk dodelijk verwond wordt. Nog dieper en nog pijnlijker dan de kwaden van deze tijd (het nazisme en het communisme). Het heet islamisme. Ze vallen heel Europa binnen. Ik heb de hordes gezien, ze komen vanuit het westen tot het oosten. De kerk van het derde millennium moet de invasie tegengaan. Niet met een leger, dat zal niet genoeg zijn, maar met het geloof."

Longhi is priester binnen Opus Dei, een rechtse beweging binnen de Rooms-Katholieke Kerk.

Is het waar?

Paus Johannes Paulus II stond bekend als bruggenbouwer tussen de islam en de katholieke kerk, stelt Hendro Munsterman, katholiek-theoloog en journalist voor onder meer het Nederlands Dagblad. "Hij heeft ooit zelfs een koran gekust." Johannes Paulus II was ook de eerste paus ooit die een moskee in ging.

"Hij had de islam hoog zitten. Dat werd hem kwalijk genomen door de rechterflank van de kerk", vervolgt Munsterman. "In Casablanca sprak hij ooit 40.000 jongeren toe over de overeenkomsten tussen de twee geloven. Hij was juist positief en zag een band tussen beide geloven."

Hoogleraar Peter Nissen van de Radboud Universiteit onderstreept de houding van Johannes Paulus II tegenover de islam. "Hij heeft herhaaldelijk opgeroepen tot een dialoog tussen het christendom en de islam."

Journalist, Italië-kenner en 'Vaticanist' Andrea Vreede zegt dat meerdere collega's van haar erg verbaasd waren toen ze de uitspraken van Longhi hoorden. "Johannes Paulus II heeft zich altijd ingezet om dialoog tussen de beide geloven te bevorderen."

Rechts

Volgens Munsterman worden dit soort uitspraken vaker door "de uiterste rechterflank van de kerk en andere rechts-extremisten" gedaan. "Een uitspraak wordt uit zijn verband gerukt en voor complottheorieën gebruikt. Die groepen zeggen dan, aan de hand van een uitspraak als deze, dat alles slechter wordt en het eind der tijden in zicht is."

Nissen vraagt zich af waarom Longhi tot 2017 gewacht heeft met het vertellen van het verhaal. "De paus is in april 2005 overleden. Hij is in 2011 zalig verklaard en in 2014 heilig verklaard. Dat waren drie uitgelezen momenten om deze uitspraken aan het licht te brengen."

Longhi

Longhi behoort tot de rechterflank van de Rooms-Katholieke Kerk en is sinds 1995 priester. Hij kende Johannes Paulus II van de skivakanties van de paus in de gemeente waar Longhi woonde. Zo kregen ze een persoonlijke band.

Kort nadat de toespraak op internet was gezet, sprak de Italiaanse krant La Stampa met Longhi. In dat gesprek nuanceerde hij zijn uitspraken plots. Zo ging het volgens Longhi niet over de islam als geheel, maar over islamisme.

Ook had de paus volgens Longhi niet gezegd dat er een oorlog met de islam komt. "De paus dacht dat de oorlog niet tussen geloven zou gaan, maar tussen gelovigen en atheïsten." Daarbij zouden christenen en moslims aan dezelfde kant staan.

Longhi is de enige bron van het vermeende visioen van Johannes Paulus II en heeft na de dood van de paus dertien jaar gewacht met het vertellen van zijn verhaal. Nissen noemt het daarom een "zeer onwaarschijnlijk bericht".

Vreede denkt echter dat Johannes Paulus II het best gezegd kan hebben. "Waarom zou Longhi liegen? We kunnen nu niet meer nagaan of hij dit mystieke visioen gedeeld heeft."

Conclusie

Of de toenmalige paus de uitspraak over de islam in 1992 echt gedaan heeft, is niet meer te achterhalen, omdat hij in 2005 is overleden. Johannes Paulus II was positief over de relatie tussen het christendom en de islam, was de eerste paus die een moskee bezocht en kuste een koran. Longhi heeft, als onderdeel van de rechts-katholieke beweging Opus Dei, op zijn beurt mogelijk een eigen agenda voor het vertellen van dit verhaal.

We beoordelen de stelling dat paus Johannes Paulus II de islam het grote kwaad van het derde millennium noemde als onwaarschijnlijk.