NU.nl checkt dagelijks berichten die rondgaan op Facebook op hun betrouwbaarheid. Bewering: Veel soorten nagellak bevatten chemicaliën die ernstige gezondheidsrisico's met zich meebrengen.

Oordeel: Onwaar

"Dit gebeurt er met je lichaam 10 uur nadat je nagellak op hebt gebracht!" kopt gezondheidsclickbaitsite Voorspoedigleven.

"Zoals we allemaal waarschijnlijk wel weten is het ongezond om je nagels regelmatig te lakken". Niet alleen kan het leiden tot droge, vergeelde nagels, maar "wist jij al dat het ook schade aan andere delen van ons lichaam aan kan richten?"

Veel soorten nagellak zouden één of meerdere schadelijke stoffen bevatten. Voorspoedigleven komt met een lijstje: het oplosmiddel tolueen, het conserveermiddel formaldehyde en de weekmaker dibutylftalaat. Dat zijn de zogeheten Grote Drie.

De mogelijke gezondheidsrisico's bij het gebruik van nagellak die bovenstaande stoffen bevat zijn niet mis, aldus de gezondheidsclickbaitsite. Een bloemlezing:

"Hoofdpijn, zwakte, flauwvallen en misselijkheid zijn enkele gevolgen van het gebruik van tolueen bevattende nagellak."

"Als je last hebt van allergieën, kan contact met formaldehyde dermatitis en chemische brandwonden veroorzaken. In extreme gevallen kan het zelfs leiden tot kanker, hart ritme stoornissen (sic) en stuiptrekkingen."

"[Dibutylftalaat] kan endocriene stoornissen, gynaecologische aandoeningen en aandoeningen in de luchtwegen veroorzaken."

Ook komt trifenylfosfaat (TPHP) voorbij, een stof die wordt gebruikt als vlamvertrager in veel consumentenproducten, zoals beddegoed en electronica. In nagellak zorgt TPHP ervoor dat het product langer houdbaar is en beter op de nagel blijft kleven. Voorspoedigleven vertelt ons niet welke gezondheidsrisico's er verbonden zijn aan het gebruik van TPHP. 

Er wordt trouwens überhaupt niet vermeld 'wat er met je lichaam gebeurt' tien uur na het opbrengen van nagellak, wat enigszins opmerkelijk is, gezien de kop van het stuk.

Waar komt het vandaan?

Het stuk op Voorspoedigleven is niet gedateerd of voorzien van duidelijke bronvermelding, maar doet momenteel de ronde op Facebook. Over de Grote Drie en de schadelijkheid van nagellak zijn boekenkasten (en internetservers) volgeschreven, zoals bijvoorbeeld hier te zien is, en hier, en hier

Omdat de gezondheidsrisico's van de Grote Drie zo breed bekend zijn, zijn veel cosmeticabedrijven afgestapt van het gebruik ervan. Dat leidt wel tot een zoektocht naar vervangende chemicaliën als TPHP, die op hun beurt ook schadelijk zouden kunnen zijn.

Waarom klopt het niet?

Het Wetenschappelijk Comité voor cosmetische producten en voor consumenten bestemde niet-voedingsproducten (SCCP) van de Europese Unie keek in 2006 naar de aanwezigheid van tolueen in nagellak en concludeerde dat die - in de maximale toegestane hoeveelheden in de EU - bij consumenten niet zorgt voor blootstelling die langdurig of regelmatig genoeg is om gezondheidsrisico's met zich mee te brengen. Dat geldt ook voor dibutylftalaat (SCCP, 2007) en formaldehyde (idem, 2014).

Dan rest nog de vierde stof die door Voorspoedigleven wordt genoemd: trifenylfosfaat (TPHP). Het grootste euvel bij gezondheidsonderwerpen (die regelmatig voorbijkomen bij NUcheckt) is dat conclusies van veel wetenschappelijke onderzoeken makkelijk ronkender en alarmistischer te brengen zijn dan op grond van de resultaten is te billijken. Dat is ook hier het geval.

Het doel van een onderzoek van Duke University, de enige bron die expliciet door de gezondheidsclickbaitsite wordt aangehaald, was om te bekijken of TPHP in nagellak wordt opgenomen via de nagel of via de lucht (dampen).

De proefpersonen gaven urine af en werden verdeeld in twee groepen. Groep 1 kreeg een reguliere manicure, waarbij nagellak direct werd aangebracht op hun nagels. Groep 2 droeg beschermende handschoenen en kreeg nagellak aangebracht op valse nagels. De proefpersonen gaven toen weer urine af.

Vervolgens testten de wetenschappers de urinemonsters van voor en na het lakken op de aanwezigheid van DPHP. Die stof wordt aangemaakt wanneer het lichaam TPHP metaboliseert en kan dus worden gebruikt als indicator voor TPHP-opname.

De onderzoekers stelden niet vast dat proefpersonen die geen handschoenen droegen na tien uur een hoeveelheid DPHP in hun bloed hadden die "tot wel 7 keer (!) boven de norm" was, zoals Voorspoedigleven beweert, maar dat die na tien tot veertien uur tot zeven keer hoger waren dan voor aanvang van het experiment.

Dat is een wezenlijk verschil, want Voorspoedigleven wekt de indruk dat hier wel sprake moet zijn van schadelijke hoeveelheden (want zo'n 'norm' bestaat niet voor niks). 

Mogelijke schadelijkheid

Een belangrijk aandachtspunt is dat het onderzoek van Duke University helemaal niets zegt over de mogelijke schadelijkheid van een verhoogd TPHP-niveau, of bij welke hoeveelheden die eventuele gevolgen zich aandienen. De stof is in recente jaren weliswaar in verband gebracht met effecten op de hormoonhuishouding, maar die onderzoeken richtten zich alleen op proefdieren, wat zich doorgaans niet een-op-een laat vertalen naar mensen, of lieten geen causaal (oorzakelijk) verband zien in mensen.

Zelf schreven de onderzoekers van Duke daarover: "Echter, menselijke blootstelling aan TPHP in nagellak en de daaruit voortvloeiende mogelijke gezondheidsrisico's voor werknemers en consumenten zijn nog niet in kaart gebracht."

Mogelijk zijn stoffen die in nagellak gebruikt worden wel gevaarlijker voor medewerkers van nagelsalons - die er immers dag in, dag uit mee in aanraking komen - maar ook daar is nader onderzoek nodig, voordat er iets hard te maken is. De studie van Duke University biedt daar sowieso geen aanknopingspunten voor, omdat daaruit bleek dat TPHP door de nagel wordt opgenomen en niet via de lucht.

In 2002 publiceerde de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OECD) een beoordeling van trifenylfosfaat. De conclusie daarvan luidde dat er geen aanwijzingen zijn dat de stof gevaarlijk is in de hoeveelheden waarin het wordt gebruikt in consumptiegoederen en cosmetica.

Conclusie 

Voorspoedigleven biedt ons een alarmerend artikel over de schadelijke gezondheidseffecten van stoffen die in nagellak kunnen zitten. Dat blijkt te bestaan uit vaagheden, die houtje-touwtje aan elkaar zijn geknoopt. We beoordelen de stelling dan ook als onwaar.

Het is geen slecht idee om je een beetje op de hoogte te stellen van de ingrediënten van de verzorgingsproducten en cosmetica die je gebruikt, maar daarbij moet het trekken van voorbarige conclusies wel worden vermeden. De aanwezigheid van een mogelijk schadelijke stof in een product betekent niet automatisch dat die stof daadwerkelijk gezondheidsrisico's meebrengt. De aanwezigheid van een aangetoond schadelijke stof betekent niet automatisch dat die ook in schadelijke hoeveelheden aanwezig is. 

Uit het aangehaalde onderzoek valt slechts de volgende conclusie te trekken: tien tot veertien uur nadat je nagellak hebt opgebracht, bevat je lichaam een tot zeven keer hogere concentratie van de stof TPHP dan daarvoor.

Heeft u een bericht of bewering gezien waarvan u de juistheid betwijfelt? Mail dan naar factcheck@nu.nl en dan gaan wij ermee aan de slag.