NU.nl checkt dagelijks berichten die rondgaan op Facebook op hun betrouwbaarheid. Bewering: kanker is geen ziekte, maar een tekort aan vitamine B17.

Oordeel: Niet waar

Op 9 april 2017 plaatste de viral-website Fantastisch.co een artikel waarin wordt beweerd dat kanker geen ziekte is. Het zou een tekort aan vitamine B17 (amygdaline) zijn. De site vergelijkt het met scheurbuik. Dat was ook geen ziekte, wordt er betoogd, maar een vitamine C-tekort. 

Kanker zou kunnen worden behandeld door dagelijks voedingsmiddelen zoals bosbessen en snijbonen of abrikozenpitten te eten. Het meest krachtige medicijn tegen kanker zou een middel zijn dat wordt geproduceerd uit appelpitten: Laetrile.

Volgens het stuk worden deze simpele methoden om alle soorten kanker te genezen onder de pet gehouden door de farmaceutische industrie, om de verdiensten uit de productie van kankermedicatie in stand te houden.

Waar komt het vandaan?

Het verhaal achter bovenstaande bewering voert terug naar het tweede decennium van de vorige eeuw. Een apotheker en arts genaamd Ernst T. Krebs (zo heette hij echt!) uit San Francisco stapte tijdens de dodelijke Spaanse griepepidemie van 1918 in de geneesmiddelenbusiness.

Krebs produceerde een middel genaamd Leptinolsiroop, dat een traditionele Indiaanse griepremedie op basis van peterselie zou zijn. Ook zou het een effectieve manier zijn om astma, kinkhoest, tuberculose en longontsteking te behandelen. 

De bestaande voorraden Leptinolsiroop werden begin jaren twintig in beslag genomen en vernietigd door de FDA, de Amerikaanse voedsel- en geneesmiddelenautoriteit, dat de beweringen van Krebs beoordeelde als onwaar en frauduleus. 

Amygdaline

De zoon van Krebs, Ernst junior, werkte samen met zijn vader en zette het familiebedrijf na zijn dood voort. Ernst junior liet zich net zoals zijn vader 'dokter' noemen, maar in tegenstelling tot vader Krebs volgde hij nooit een medische opleiding en behaalde hij zijn 'graad' na een lezing van een uur aan een kleine, orthodox-christelijke Amerikaanse universiteit, die niet meer bestaat.

Amygdaline is een stof die in 1830 werd ontdekt door de Franse scheikundigen Pierre Jean Robiquet en Antoine Boutron-Charlard, die het isoleerden uit bittere amandelzaden. Het is een een zogeheten glycoside, dat door enzymen die door bacteriën in het maagdarmkanaal worden geproduceerd, kan worden omgezet in de (zeer giftige) stof cyanide. 

In 1892 probeerden Duitse wetenschappers het uit als middel tegen kanker. Ze ontdekten dat het geen verbetering van de toestand van kankerpatiënten met zich meebracht, maar wel cyanidevergiftiging veroorzaakte.

Krebs en zijn zoon brachten ruim vijftig jaar later een geneesmiddel, genaamd Laetrile, op de markt, waarin amygdaline de voornaamste werkzame stof was. Volgens vader en zoon Krebs zouden kankercellen extra gevoelig zijn voor cyanide, omdat ze grote hoeveelheden van de enzymen bevatten die amygdaline omzetten in het gif. Daardoor zouden de kankercellen afsterven, terwijl gewone lichaamscellen overleven.

Nadat verschillende Amerikaanse overheidswaakhonden tijdens de jaren vijftig probeerden Laetrile te verbieden, gooide de familie Krebs het over een andere boeg. Ze stelden dat amygdaline geen geneesmiddel is, maar een vitamine ('B17'), en dat kanker wordt veroorzaakt door een gebrek aan die vitamine. 

Waarom klopt het niet?

De bewering dat B17 een vitamine is, was duidelijk een poging van Krebs senior en junior om het zich sluitende net van de Amerikaanse voedingswaren- en geneesmiddelenautoriteiten te omzeilen. Laetrile kon zo worden aangemerkt als voedingssupplement in plaats van als geneesmiddel. B17 voldoet echter op geen enkele manier aan de officiële criteria die het als vitamine zouden aanmerken. 

In 1962 en 1963 onderzocht de Kankeradviesraad van de Amerikaanse staat Californië onder andere meer dan honderd casussen die door voorstanders waren aangedragen als bewijs voor de effectiviteit van Laetrile bij de behandeling van kanker. De raad concludeerde dat het middel "geen waarde heeft bij de diagnose, behandeling, verlichting of genezing van kanker" en adviseerde een verbod. Dat kwam er.  

In de decennia die volgden bleef het in Californië verboden Laetrile voor te schrijven als geneesmiddel tegen kanker. Verschillende kankerpatiënten weken uit naar Mexico, waar het middel wel beschikbaar was.

Voorstanders

Ondanks het verbod stonden er links en rechts meer voorstanders op, onder wie enkele biologen en biochemici. Een van hen, Harold W. Manner, was professor en voorzitter van de biologiefaculteit aan de Loyola University in Chicago (waar hij begin jaren tachtig werd ontslagen vanwege zijn controversiële ideeën over kankerbehandelingen). 

Manner beweerde borstkanker in muizen te hebben genezen door hen met Laetrile en bepaalde enzymen te injecteren en hen grote doses vitamine A toe te dienen.

Zijn experiment werd vrijwel meteen afgebrand door medici en onderzoekers: Manner liet de muizentumoren eigenlijk verteren door de diertjes te injecteren met spijsverteringsenzymen, zodat er abcessen ontstonden en het weefsel van de tumoren geleidelijk ontbond. Manner hield de gezondheidstoestand van de muizen vervolgens maar een paar weken in de gaten. Zo kon de effectiviteit van de behandeling niet worden vastgesteld.

Toch zorgde zijn boek The Death of Cancer (1978), dat wordt genoemd in het stuk van Fantastisch.co, voor een opleving in het gebruik van Laetrile in alternatief geneeskundige kringen in de jaren tachtig. 

Na de opkomst van het internet werden amygdaline en Laetrile weer regelmatig aangedragen als wondermiddelen tegen kanker (en aids, artritis, multiple sclerose en hart- en vaatziekten). Het middel is ook in de Europese Unie verboden, maar kan nog wel online worden aangeschaft.

Praktijkstudies

Naast het onderzoek van de Californische Kankeradviesraad keek ook het Amerikaanse Nationale Kankerinstituut (NCI) naar de effectiviteit van Laetrile. Ze schreven 385.000 Amerikaanse artsen en 70.000 andere medische professionals aan om hen te vragen casussen aan te leveren van kankerpatiënten die baat leken te hebben gehad bij behandeling met Laetrile. Verschillende organisaties die het middel aanprezen werd hetzelfde gevraagd.

Ondanks het grote aantal aangeschrevenen werden er maar 93 dergelijke praktijkgevallen opgestuurd. Bij 26 casussen was er te weinig documentatie bijgeleverd om ze te kunnen evalueren. De overige 68 gevallen werden bij 68 casussen van patiënten die chemotherapie ontvingen gevoegd.

De gegevens werden vervolgens 'blind gemaakt' en ter beoordeling voorgelegd aan een panel van deskundigen. Dat houdt in dat de experts niet wisten welke behandeling de patiënten hadden ontvangen. Ze keken dus puur naar de effecten. Het panel concludeerde dat "de resultaten geen definitieve conclusies toestaan die de anti-kankeractiviteit van Laetrile ondersteunen".

Klinische proef

In 1980 voerde het NCI ook klinische proeven van het middel uit, naar aanleiding van de dood van filmster Steve McQueen, die zich met Laetrile had laten behandelen en korte tijd daarna stierf. 178 kankerpatiënten - onder wie uitbehandelde, terminale patiënten - kregen Laetrile, vitamines en enzymen toegediend. Ze hadden allemaal tumoren waarvan de grootte goed kon worden gemeten.

Over de resultaten kunnen geen misverstanden bestaan: bij geen van de proefpersonen werd de kanker genezen, vertraagd of zelfs gestabiliseerd. Er was ook geen sprake van symptoomverlichting. Bovendien ervoeren meerderen onder hen symptomen van cyanide-vergiftiging.
   
In 2015 voerden de oncologen Stefania Milazzo en Markus Horneber van de Paracelsus Medische Universiteit in Salzburg en Nuremberg een overzichtsstudie uit naar meer dan tweehonderd onderzoeken naar de effectiviteit van Laetrile en amygdalin als behandelmiddel bij kanker. 

Ze concludeerden: "De beweringen dat Laetrile of amygdaline gunstige effecten hebben voor kankerpatiënten worden momenteel niet ondersteund door betrouwbare klinische gegevens. Er bestaat een aanzienlijk risico op ernstige nadelige effecten door cyanide-vergiftiging na gebruik van Laetrile of amygdaline, vooral na orale inname. De risico/batenverhouding van Laetrile of amygdaline als behandeling voor kanker is daarom ondubbelzinnig negatief."

Conclusie

Er is geen enkel wetenschappelijk bewijs dat Laetrile of amygdaline kanker kunnen behandelen of genezen - en vitamine B17 bestaat niet. Kanker wordt dus niet veroorzaakt door een gebrek aan deze fictieve bouwstof. We concluderen dat de bewering die op Fantastisch.co wordt gedaan, gestoeld op Amerikaanse kwakzalverij van midden vorige eeuw, onwaar is.

Het is een potentieel bijzonder schadelijke mythe, want het gebruik van stoffen die worden omgezet in cyanide brengt ernstige gezondheidsrisico's met zich mee.