De luchtkwaliteit in Nederlandse huizen laat te wensen over. Uit onderzoek van het Longfonds blijkt dat de gemiddelde Nederlander 80 procent van de fijnstof binnenshuis inademt. Zelfs in nieuwbouwhuizen doen zich problemen voor. Hoe kan dat worden voorkomen?

We kennen allemaal wel het fenomeen na een koude nacht: 's ochtends wakker worden met een beslagen slaapkamerraam. Aangezien we veel tijd in de slaapkamer doorbrengen, is een goed binnenklimaat erg belangrijk. "De slaapkamer moet je goed ventileren", zegt Atze Boerstra, directeur van ingenieursbureau bba binnenmilieu en hoogleraar aan de TU Delft. "In principe is een raam dat beslaat niet heel spannend. Dat gebeurt sowieso bij enkelglas. Maar veel vocht in een woning kan wel een probleem worden."

Boerstra wijst op het gevaar van schimmelgroei op muren. "Langdurig schimmellucht inademen is schadelijk voor je gezondheid. Daar kun je ziek van worden. Jonge kinderen al helemaal. Schimmels wil je dus absoluut niet in je slaapkamer hebben zitten. Schimmels ontstaan door bijvoorbeeld slechte ventilatie of door lekkage. Of je nu een mechanisch systeem of een gevelrooster hebt, blijf ventileren. Een raampje open werkt nog het beste, dat werkt ook nog eens positief op je slaapkwaliteit."

Nieuwbouw goed geïsoleerd, maar dat heeft een keerzijde

De problemen spelen voornamelijk bij oudere, slecht geïsoleerde woningen, maar het is te makkelijk om daarmee nieuwbouw buiten schot te laten, stelt Boerstra. "Bij zo'n 20 tot 30 procent van alle woningen is wel íéts aan de hand."

“De slaapkamers van de kinderen blijken de slechtste plekken in huis te zijn qua luchtkwaliteit.”
Shahid Talib, directeur Smart City bij Heijmans

Dankzij het Bouwbesluit, waar de bouwregels in staan beschreven, zijn nieuwe huizen in de afgelopen jaren een stuk energiezuiniger geworden. Goede isolatie is steeds belangrijker geworden. Maar dat heeft ook een keerzijde. "De woningen zijn potdicht geworden", zegt Shahid Talib, directeur Smart City bij Heijmans.

"Er zijn geen kieren meer en mensen zetten hun ramen te weinig open voor schone lucht. Wat natuurlijk heel fijn is voor je comfort en behaaglijkheid, maar daardoor is wel iets raars ontstaan. We zien dat het binnenklimaat ongezond is geworden met te veel CO2 en fijnstof in huis en een toename van allergieën bij kinderen. De slaapkamers van de kinderen blijken qua luchtkwaliteit de slechtste plekken in huis te zijn."

Afzuiging in de keuken moet vier keer sterker

Bouwbedrijf Heijmans is aangesloten bij een onderzoek van gezondbinnen.nl naar het klimaat in huis. Samen met het Longfonds, TNO, het RIVM en de TU Eindhoven willen ze bewustwording creëren voor een gezond binnenklimaat. "Het braden in een open keuken creëert superveel fijnstof die blijft hangen", aldus Talib.

Onderzoeksbureau TNO concludeerde in 2020 al dat één op de zeven woningen niet voldoet aan de fijnstofnormen van de Wereldgezondheidsorganisatie. Zij adviseerden daarom om het Bouwbesluit aan te passen en extra sterke afzuiging in de keuken als minimumeis op te nemen bij nieuwbouwhuizen. De afzuiging zou vier keer sterker dan de oorspronkelijke norm moeten zijn.

“Uit energieoogpunt is het natuurlijk een prima ontwikkeling dat de huizen luchtdicht worden, maar dan moet de basisventilatie wel op orde zijn.”
Atze Boerstra, directeur van bba binnenmilieu

Boerstra: "In moderne woningen staat het mechanische ventilatiesysteem in verband met de herrie vaak op de laagste stand. Iets dat in de basis niet nodig is als het geheel goed ontworpen is en voorzien is van de juiste geluiddemping. Oudere woningen hebben nog kieren, maar in een nieuwbouwsituatie ben je echt afhankelijk van het goed functioneren van het mechanische systeem. Uit energieoogpunt is het natuurlijk een prima ontwikkeling dat huizen luchtdichter worden, maar dan moet de ventilatie wel op orde zijn."

Sensoren in huis kunnen helpen

Momenteel richten bouwbedrijven als Heijmans zich op slimme systemen in nieuwbouwwoningen die de lucht binnen kunnen meten en de bewoners vervolgens kunnen waarschuwen. "De sensoren in het huis communiceren via een app met de bewoner. Zij krijgen dan een melding als er bijvoorbeeld te veel CO2 in een ruimte is, te veel fijnstof of te weinig zuurstof. We testen het in nieuwbouwwijken in Vlaardingen en Leusden", zegt Talib van Heijmans.

"Op den duur willen we ook dat het systeem zelf kan handelen. Door bijvoorbeeld automatisch de ventilatie harder te zetten of door een raam te openen. En idealiter: als de buitensensoren dan aangeven dat de luchtkwaliteit buiten eigenlijk nóg slechter is, dan moet het systeem doorschakelen naar een volgende optie en bijvoorbeeld de warmteterugwininstallatie harder zetten." Boerstra: "Dat is op zich een prima plan, maar zorg altijd dat bewoners dergelijke automatische regelingen handmatig kunnen overrulen als ze daar behoefte aan hebben."

Maar hoe weet je of de luchtkwaliteit in orde is als je geen sensoren of andere slimme apparaten hebt? Boerstra: "Stel, je loopt een ruimte binnen en merkt dat het benauwd of muf is. Dan weet je eigenlijk genoeg. Denk maar eens aan de kamer van je tienerzoon of -dochter in de ochtend. Maar ook bepaalde gezondheidsklachten zijn een aanwijzing. Ben je bijvoorbeeld lang in een (drukke) woonkamer en je krijgt klachten als slijmvliesirritaties, een verstopte neus, hoofdpijn, last van droogte of irritatie in de keel? Grote kans dat er iets mis is met de binnenlucht op dat moment. Tijd voor actie: gevelroosters dan wel ramen verder open en het mechanische ventilatiesysteem naar de hoogste stand."