Nederland is Europees kampioen zonnepanelen leggen: nergens anders op het continent liggen er per inwoner zoveel panelen. Als Nederland ook warmtepompkampioen wil worden, moet een flinke achterstand worden ingehaald op Noord-Europese landen.

Vanaf 2026 wordt het in de meeste gevallen verplicht om over te stappen op een (hybride) warmtepomp bij vervanging van een cv-ketel. Die gebruiken minder of geen gas en zorgen daardoor voor een stuk minder CO2-uitstoot dan verwarmen met gas.

De warmtepompverplichting is niet alleen een grote verandering voor huishoudens, maar ook voor installateurs. Zij plaatsen nu nog honderdduizenden cv-ketels per jaar, terwijl vorig jaar 'slechts' 70.000 warmtepompen werden geplaatst. Dat aantal is in drie jaar tijd wel verdubbeld.

Verreweg de meeste warmtepompen die nu worden geïnstalleerd, komen in nieuwbouwwoningen. Het aantal huishoudens dat een cv-ketel verving door een hybride warmtepomp is nog beperkt: vorig jaar zo'n zevenduizend. De meeste mensen kiezen nog voor een ketel die volledig op gas draait. Die is een stuk goedkoper om aan te schaffen, al levert hij ook een hogere energierekening op.

Maar door de hoge gasprijzen stijgt de vraag naar warmtepompen wel. Dat is een grote uitdaging voor de sector, blijkt uit de lange levertijden waar kopers nu rekening mee moeten houden. "Levertijden van een half jaar zijn eerder regel dan uitzondering", zegt marktonderzoeker Steven Heshusius van Dutch New Energy Research.

Snelle groei warmtepompen in Nederland

Noorwegen is warmtepompkampioen

Toch zal de sector de snelle groei vol moeten houden om vanaf 2026 vooral nog warmtepompen te installeren. Noord-Europese landen tonen nu al aan dat dit mogelijk is. In Noorwegen waren twee jaar geleden 1,4 miljoen warmtepompen in gebruik: ruim zes op de tien huishoudens heeft er inmiddels één. Ook in Zweden en Finland is de warmtepomp al normaal, blijkt uit cijfers van de Europese branchevereniging EHPA.

Voor de noordelijke landen was de overstap ook wat makkelijker dan voor Nederlanders: de meeste huishoudens verwarmden al elektrisch en hoefden dus niet 'van het gas af'. Maar ook in Frankrijk, Zwitserland en Italië groeit het aantal warmtepompen nu sneller dan in Nederland.

Aantal warmtepompen groeit in Noord-Europa het snelst

Installatie moet makkelijker en sneller

Om een veel snellere groei mogelijk te maken, zoals het kabinet wil, gaat de sector in de komende jaren de productie opvoeren en meer installateurs opleiden. Zo moet het mogelijk worden om in 2026 voldoende warmtepompen te maken voor elk huishouden dat zijn cv-ketel wil vervangen, plus de nieuwbouw.

Het moet dan wel veel makkelijker worden om warmtepompen te installeren, denkt Heshusius. Nu zijn vaak nog twee aparte installateurs nodig: één voor het deel van de warmtepomp dat buiten wordt geïnstalleerd, en één voor het binnendeel. "Vandaar dat er ook wordt gekeken of warmtepompen een modulairder ontwerp kunnen krijgen, zodat je hem net als een cv-ketel in één dag kan plaatsen."

De onderzoeker denkt dat er ook meer samenwerking tussen vakgebieden nodig is, zodat het mogelijk wordt om in één keer je huis te laten isoleren én een warmtepomp te laten plaatsen. "Het loont om die specialismes bij elkaar te brengen in hetzelfde bedrijf of in een consortium."

Zo werkt een warmtepomp
100
Zo werkt een warmtepomp

Meer vakmensen nodig

Dan moeten er wel voldoende vakmensen beschikbaar zijn om al het werk ook uit te voeren. Nu zijn er nog 100.000 vacatures in de technieksector. "We willen hierover snel in gesprek met het kabinet", zei Doekle Terpstra, voorzitter van branchevereniging Techniek Nederland, daar vorige maand over. "Het tekort aan technische vakmensen hoeft niet de showstopper voor de energietransitie te worden. Maar dan moeten we wél op korte termijn de juiste maatregelen nemen.'

Het opleiden van voldoende mensen is "urgent en essentieel voor het slagen van de klimaatambities", staat ook in de klimaatplannen van minister Rob Jetten (Klimaat en Energie). Maar het is de vraag of het aantal vakmensen op korte termijn zal gaan groeien. Het Financieele Dagblad meldde onlangs nog dat er juist steeds minder studenten kiezen voor een technische opleiding. Deels heeft dat te maken met een ander arbeidstekort, bij de docenten.