Het stookseizoen is voorbij en amper een maand later worden in Nederland al grote hoeveelheden energie gebruikt om het tegenovergestelde te bereiken: het koelen van huizen, en vooral kantoorpanden. Dat komt door ontwerpfouten van gebouwen in Nederland, zeggen experts tegen NU.nl. Maar er is een eenvoudige oplossing: de klassieke zonwering. Hoe krijgen we die terug in het straatbeeld?

Nu onze zomers steeds heter worden, wordt het koelen van gebouwen een steeds groter probleem. Niet alleen omdat dat belangrijk is voor het comfort en de gezondheid van mensen, maar ook vanwege het sterk oplopende energiegebruik van het groeiende aantal airco's.

En dat terwijl de belangrijkste koelmaatregel goedkoop, energiezuinig en al jaren voorhanden is, maar vaak wordt overgeslagen: de zonwering.

"De zon weren is de allerbelangrijkste maatregel om huizen en kantoren koel te houden", zegt Jeroen Kluck, lector Klimaatbestendige Stadsinrichting aan de Hogeschool van Amsterdam.

Schuine zonweringen zijn effectiefst

Dat zegt ook onderzoeker Lisette Klok van dezelfde onderzoeksgroep, die denkt dat er tegenwoordig minder zonweringen zijn dan vroeger. "Ik zie ze gewoon niet meer in het straatbeeld. Wat daar is gebeurd, weet ik niet. Verhuurders zetten ze ook niet standaard op woningen."

Kluck en Klok bedoelen de klassieke zonweringen, die met een molentje als een luifel schuin naar beneden komen vanaf de buitenmuur.

"Als je je huis koelt wil houden, zijn die ook effectiever dan de verticale schermen die je tegenwoordig wel tegen ramen ziet", zegt Andy van den Dobbelsteen, hoogleraar Klimaatontwerp aan de TU Delft. "Schuifschermen halen alle licht weg, en achter dat scherm gaat warmte hangen. Ik vind dat geen slim ontwerp."

Kantoren hebben (te) strakke gevels met veel ramen

Hij denkt dat er ook ontwerpfouten spelen in Nederlandse huizen en kantoren. Die hebben allemaal het raamoppervlakte gemaximaliseerd.

"En als je aan zo'n spiegelgevel zonweringen wil hangen, krijg je ruzie met de architect, die het allemaal zo strak mogelijk wil. Dus raken we verslaafd aan airconditioning, die op veel kantoren al in april aangaat."

Om dat te doorbreken, opperde Van den Dobbelsteen eerder al eens om zonweringen verplicht te stellen in nieuwbouw. Want ook goed geïsoleerde nieuwbouwhuizen kunnen 's zomers ovens worden als ze staan te bakken in de volle zon.

'Airco zonder zonwering zou niet moeten kunnen'

Ook voor het koelen van woningen lijkt koeling met een airco of warmtepomp een praktische oplossing, maar daar hangt een prijskaartje aan, voor het milieu en de portemonnee: torenhoog energiegebruik.

"Zonnestraling is zo intens", zegt Van den Dobbelsteen. "In de volle zon komt er per vierkante meter raam zo'n 1.000 watt aan energie je huis binnen. Met een airconditioning moet dat allemaal 'weggekoeld' worden. Dat kost allemaal energie, tenzij je die energie buiten de deur weet te houden."

Ook Klok ziet er weinig heil in als mensen de volle zoninval proberen te compenseren met elektrische koeling. "Ik denk weleens: het zou verboden moeten worden dat huizen een airco op de gevel of dak hebben, als ze niet eerst een zonwering hebben geplaatst."

Lessen uit Zuid-Europa: luiken en overstekken

Welke oplossing het meest geschikt is, hangt volgens Van den Dobbelsteen ook af van de oriëntatie van de muren. Bij zuidmuren zijn naast uitklappende zonwering ook zogeheten overstekken effectief.

Dat zijn grote overhangende dakranden, die bij hoge zonstanden in de zomer veel schaduw geven. "Die overhangende daken zie je ook in oude huizen in warmere klimaten in Zuid-Europa, die verder vaak kleine ramen hebben, met luiken aan de buitenkant."

"Maar bij oost- en westmuren komt de zon 's ochtends en 's avonds vaak onder een lage hoek binnen. Daar doet een overstek weinig tegen en kan een rolscherm juist weer effectief zijn."

Ook een boom kan (uiteindelijk) een zonwering zijn

Valt er verder nog iets te doen? "Pas na het weren van zoninval komt ventileren", zegt Kluck. "Tijdens zomerse hitte moet dat vanzelfsprekend vooral als het buiten relatief koel is, dus 's nachts en 's ochtends."

En als derde maatregel kunnen ook bomen koelend werken, zegt Klok. "Of bijvoorbeeld leibomen, omdat die een schaduw kunnen werpen op ramen en muren."

Om zonweringen weer terug te krijgen in het straatbeeld, heeft ze tot slot nog wel een idee. "We moesten maar eens een ontwerpwedstrijd houden. Misschien zijn zonweringen uit de mode geraakt en zijn we ze lelijk gaan vinden. Maar daar valt ongetwijfeld iets creatiefs op te bedenken."