De Nederlandse kolencentrales draaien sinds half april op een lager vermogen en staan sinds deze week zelfs volledig uit. Als gevolg daarvan verbruiken we momenteel meer aardgas voor de productie van elektriciteit. Met de oorlog in Oekraïne is dat onhandige timing, zegt energie-expert Martien Visser tegen NU.nl. Voor onze klimaatdoelen is het waarschijnlijk ook niet nodig.

De energiebedrijven die de steenkoolcentrales beheren, maken zelf de keuze wanneer ze deze aan of uit willen zetten. Maar daaronder ligt een politiek besluit: per 1 januari 2022 mogen de kolencentrales nog maar op 35 procent van hun maximale capaciteit draaien.

De maatregel geldt tot 2024 en moet Nederland helpen de klimaatdoelen te halen. De steenkoolbedrijven ontvangen financiële compensatie van de overheid.

Deze 35 procentlimiet is jaargemiddeld. Omdat de stroomprijs in de wintermaanden wat hoger is, besluiten steenkoolbedrijven vooral dan elektriciteit te produceren, om in de lente en zomer naar een zeer laag pitje te gaan - of de productie zelfs helemaal stop te zetten, zoals nu het geval is.

400.000 kuub extra gasverbruik per uur

Dat leidt tot extra gasverbruik. Zonne- en windenergie nemen weliswaar razendsnel toe, maar aardgas is in Nederland nog steeds de belangrijkste bron van elektriciteit. En als de kolencentrales uit gaan, zijn het gascentrales die harder worden gezet.

Het verschil is niet mis, rekent Visser voor: vorige week werd elk uur 400.000 kubieke meter aardgas extra verstookt om te compenseren voor het lagere steenkoolverbruik. Dat leidt tot een extra gasimport ter waarde van 6 miljoen euro per dag. Nu de kolencentrales zelfs helemaal uit staan, dreigt dat nog verder op te lopen.

Dat extra gasgebruik betekent dat er in de gedeelde Europese gasmarkt meer gas uit Rusland wordt geïmporteerd. De oorlog en de economische sancties die erop volgden dateren van twee maanden na de steenkoolmaatregel, maar die is sindsdien niet herzien.

CO2-uitstoot daalt in 2022 (waarschijnlijk) sowieso

En dat terwijl de steenkoollimiet voor het behalen van de klimaatdoelen waarschijnlijk niet nodig is, zegt Visser. Dat komt door de jaarlijkse toename van het aandeel duurzame energie en doordat er door de hoge energieprijzen netto wat minder energie wordt verbruikt.

Er gaan daarnaast stemmen op om ook gericht gas en olie te besparen, om zo de afhankelijkheid van Rusland sneller terug te dringen. Dergelijke energiebesparingen zouden ook leiden tot een sterkere daling van de CO2-uitstoot.

Omgekeerd kan het (tijdelijk) weer opheffen van de steenkoollimiet helpen om de afhankelijkheid van aardgas sneller terug te dringen met maximaal 2,5 miljard kubieke meter, rekent Visser voor. Ter vergelijking: Nederland importeerde vorig jaar ongeveer 5 miljard kuub Russisch gas.

In die cijfers is meegerekend dat energiebedrijf Riverstone dit voorjaar heeft besloten de geplande sluiting van een kolencentrale op de Maasvlakte voorlopig niet uit te voeren. Nederland heeft daarnaast nog een kolencentrale in de Eemshaven en Geertruidenberg (beide RWE) en op de Maasvlakte ook een centrale van Uniper.

Gascentrales stoten 4,5 miljoen ton extra CO2 uit

Om 2,5 miljard kuub aardgas te besparen, zouden deze kolencentrales bijna 3 miljoen ton extra steenkool moeten verstoken. Met 15 procent bijstook van biomassa meegerekend heeft dat 7,7 miljoen ton extra CO2-uitstoot tot gevolg, rekent Visser voor. "Maar gas is óók een bron van CO2", zegt Visser. "Je kunt er daarom gelijk alweer 4,5 miljoen ton CO2 van aftrekken."

"Bovendien kost het gastransport vanuit Rusland naar Europa ongeveer 30 procent van de energie. Dat veroorzaakt in Rusland nog 1,4 miljoen ton CO2-uitstoot. Dat telt niet mee voor de Nederlandse klimaatdoelen, maar is wel een klimaateffect."

Maar we importeren toch ook steenkool uit Rusland? Ook daar heeft Visser eventuele waterbedeffecten doorgerekend: "Zelfs als we meer Russische steenkool zouden kopen om minder Russisch gas te stoken, zou de netto geldstroom met twee derde dalen."

In werkelijkheid is het relatief eenvoudig om steenkool uit andere landen te halen. Daarnaast heeft de EU afgesproken per augustus geen steenkool meer te importeren uit Rusland.

"Doordat we minder steenkool gebruiken en meer gas, gaat er nu per dag 6 miljoen euro extra naar Rusland", besluit Visser. "Er kan zelfs 9 miljoen euro van die dagelijkse geldstroom af, als we de begrenzing van de kolencentrales weer tijdelijk zouden opheffen - en die extra steenkool niet uit Rusland halen."

We zijn benieuwd naar je mening over de artikelen van NU+ Klimaat. Klik hier om je feedback achter te laten in een korte vragenlijst van vijf minuten.