NU.nl beantwoordt iedere week een klimaatvraag van een lezer. Deze week: waarom staan die windmolens langs de snelweg toch stil?

Een oplettende lezer die regelmatig van Utrecht naar Drenthe rijdt, ziet daar langs de snelweg vaak windmolens stilstaan. Soms een enkeling, soms een groepje. "Als ze er toch staan, waarom laat je ze dan niet allemaal draaien?", vraagt ze zich af.

Die vraag stellen we aan Rik Harmsen van de Nederlandse WindEnergie Associatie, de branchevereniging van de windsector. Hij noemt het een "psychologisch fenomeen" dat het mensen al gauw opvalt wanneer windmolens stilstaan. "Logischerwijs ga je ervan uit dat ze draaien." In de praktijk is dat negen op de tien keer ook zo, zegt Harmsen.

Toch zijn er ook momenten dat windmolens inderdaad stilstaan. Eén reden laat zich gemakkelijk raden: als het helemaal windstil is, draaien ze niet. Harmsen benadrukt wel dat windmolens bij een klein zuchtje wind al elektriciteit gaan produceren, ook al draaien de rotorbladen dan langzaam en is de productie maar een fractie van waartoe ze in staat zijn.

Een andere verklaring is dat windmolens soms storingen hebben, of regulier onderhoud moeten ondergaan. "Een windmolen wordt geacht zo'n 95 tot 98 procent van de tijd technisch beschikbaar te zijn", zegt de windenergie-expert. In totaal enkele dagen per jaar is dat dus niet zo. Overigens wordt onderhoud aan windturbines vaak gepland op momenten dat het minder hard waait, zodat er minder energie misgelopen wordt.

Soms waait het juist te hard

Windturbines kunnen ook worden stilgelegd als het juist te hard waait. In een flinke storm zou er anders schade kunnen ontstaan. Het verschilt per model wanneer molens worden uitgeschakeld, "maar zeker nieuwe turbines kunnen gewoon blijven draaien, ook als het stormt", legt Harmsen uit.

Sommige windmolens worden af en toe uitgeschakeld om te voorkomen dat er voor de omgeving overlast ontstaat door geluid of slagschaduw. Daar zijn wettelijke normen voor, en bij sommige windparken zijn daarnaast nog aparte afspraken met omwonenden gemaakt.

Bescherming van vleermuizen en vogels

Verder kan ook natuurbescherming een reden zijn voor het stilstaan van een windmolen. "Op zwoele zomeravonden komt het in bepaalde omstandigheden voor dat vleermuizen veel op rotorhoogte gaan vliegen", aldus Harmsen. In het verleden zijn natuurorganisaties rechtszaken begonnen tegen verschillende windparken omdat er te veel vleermuisslachtoffers zouden vallen. Op sommige plekken vallen windmolens nu stil als verwacht wordt dat vleermuizen in de buurt zullen komen.

Sommige windparken houden ook rekening met de aanwezigheid van grotere vogels. Windpark Krammer in Zeeland is bijvoorbeeld uitgerust met een aantal camera's die de aanwezigheid van zeearenden opmerken. Als zo'n zeldzame vogel voorbij vliegt, stoppen de windmolens automatisch met draaien.

Bij negatieve stroomprijs kost de windmolen geld

Dan zijn er nog momenten waarop er meer stroom wordt opgewekt dan afgenomen. Er is 'overaanbod' en de groothandelsprijs voor elektriciteit kan negatief worden. "Omdat er zo veel aanbod is, moet je dan gaan betalen om windstroom te leveren. Dat is natuurlijk niet zo handig", zegt de windenergie-expert. Een eigenaar kan ervoor kiezen om de molens even te stoppen totdat er weer geld te verdienen valt.

Uit gegevens van energie-expert Martien Visser blijkt dat er afgelopen jaar zeventig uren waren met een negatieve stroomprijs. Het gaat om momenten met een groot aanbod van zonne- en windenergie, vooral in de zomer. In de toekomst zal een negatieve stroomprijs waarschijnlijk vaker voorkomen, door de snelle groei van het aantal wind- en zonneparken.

Harmsen noemt nog twee andere redenen dat windturbines stil kunnen staan:

  • Als het sneeuwt of ijzelt, kan er ijs op de rotorbladen komen. Staat een windmolen bijvoorbeeld dicht bij een weg, dan kan het gevaarlijk zijn als dat ijs er weer afvliegt. Om ijsvorming te voorkomen kunnen windmolens in een strenge winter stilstaan. "Dat hebben we helaas niet zo veel de laatste tijd", aldus Harmsen.
  • Windmolens draaien automatisch met hun kop naar de wind, maar soms raken ze 'doorgedraaid', waardoor kabels binnen de molen strak komen te staan. Ze moeten dan de rotorbladen stilzetten en rondjes terugdraaien om te 'ontspannen'.

Er zijn dus veel redenen dat windmolens even stil kunnen staan. Maar wie ze goed in de gaten houdt, ziet dat ze meestal wél draaien.