De zwartkomische rampenfilm Don't Look Up is deze kerstvakantie een grote hit op Netflix. Regisseur Adam McKay vraagt met zijn film de aandacht voor klimaatverandering en het gevaar van het negeren van dit probleem door politiek en media. Slaagt de film daarin? We vroegen het aan drie klimaatwetenschappers.

In Don't Look Up ontdekt astronoom Kate Dibiasky (Jennifer Lawrence) een komeet die rechtstreeks op de aarde afkomt. Samen met haar leidinggevende (Leonardo DiCaprio) luidt zij de noodklok, eerst in het Witte Huis en vervolgens in de Amerikaanse media. Maar daar worden zij aanvankelijk niet serieus genomen; pas als het de trumpiaanse president (Meryl Streep) politiek goed uitkomt, ontstaat een plan om de komeet met kernwapens af te wenden.

Maar ook dat plan loopt spaak, als blijkt dat er waardevolle mineralen in de komeet te vinden zijn. Een Elon Musk-achtige techprofeet (Mark Rylance) wil de komeet liever in stukken blazen en geld verdienen aan deze materialen.

Het is een uitgebreide allegorie voor de klimaatcrisis: wetenschappers die niet worden gehoord, de politiek die te laat in actie komt, media die ongeïnformeerde sceptici evenveel aandacht geven als serieuze wetenschappers en economische belangen die de aanpak van het probleem belemmeren.

Onder recensenten kon Don't Look Up rekenen op wisselende reacties, maar wetenschappers lijken over het algemeen een stuk positiever. "Het is zeker een rake satire", vindt Maarten van Aalst, directeur van het Rode Kruis Klimaatcentrum. "Ik hoop dat het ons eraan herinnert dat het de moeite waard is om grote risico's die op ons afkomen serieus te nemen."

'Ook parallellen met coronacrisis'

Don't Look Up "laat mensen op een donkere, humoristische manier zien hoe de maatschappij omgaat met existentiële problemen. Of juist hoe die het omgaan met existentiële problemen uit de weg gaat", vindt ook klimaatwetenschapper Bart Verheggen (Amsterdam University College). "En hoe de dynamiek met politici, bedrijfsleven en media een effectieve respons in de weg kan staan."

Hij ziet niet alleen parallellen met de klimaatcrisis, maar ook met de coronapandemie. "Die polarisatie tussen groepen die zeggen: 'look up, daar moeten we wat mee', en mensen die zeggen: 'don't look up, laten we net doen of het niet bestaat.' Dat doet me sterk denken aan de polarisatie tussen vaccinatieweigeraars en mensen die een vaccin wel nemen ter bescherming van zichzelf en mensen om hen heen."

Ook hoogleraar klimaatbeleid Heleen de Coninck (Technische Universiteit Eindhoven) herkent de manier waarop de film mensen afbeeldt die twijfel zaaien over een wetenschappelijke zekerheid. "Niet eens uit kwade wil, maar omdat mensen het liever niet willen weten, en liever pas een probleem onderkennen als er een acceptabele en zekere oplossing voorhanden is."

In het personage van Leonardo DiCaprio - die eerst te veel stuntelt om zijn waarschuwing over de komeet goed over te brengen, en vervolgens juist een gelikte mediapersoonlijkheid wordt die net zo goed meebabbelt over het liefdesleven van een popster - ziet De Coninck "de noodzaak, maar tegelijkertijd de risico's van mediatraining".

Ook Van Aalst ziet een les voor wetenschappers. "We moeten effectiever communiceren over de risico's. Het feit dat klimaatverandering niet alleen een abstract toekomstscenario meer is, betekent dat we in zekere zin al te laat zijn, maar helpt ook om concreter te zijn over de gevolgen."

Lawrence en DiCaprio schuiven in de film regelmatig aan bij een luchtige talkshow.

Lawrence en DiCaprio schuiven in de film regelmatig aan bij een luchtige talkshow.
Lawrence en DiCaprio schuiven in de film regelmatig aan bij een luchtige talkshow.
Foto: Netflix

Talkshow moet vooral luchtig

Zo'n les is er ook voor de media. Een talkshow die regelmatig terugkeert in de film wil vooral luchtige gesprekken voeren over de komeet, zonder al te veel slecht nieuws.

"Lange tijd was klimaatverandering een onderwerp waar 'we iets mee moeten', maar laten we het vooral ook over Kim Kardashian hebben", aldus Verheggen. "Het is natuurlijk uitvergroot in de film, maar die dynamiek is wel herkenbaar: hoe het in talkshows altijd leuk en gezellig moet blijven."

Kan Don't Look Up dan ook een impact hebben op het klimaatdebat? "Je moet niet verwachten dat er nu ineens een politieke aardverschuiving komt naar aanleiding van die film. Maar het kan wel bijdragen aan een bewustwording van de problemen, van die dynamiek die er speelt."