Internationale techgiganten zien in Nederland een aantrekkelijke locatie voor gigantische datacenters. Maar de hyperscales zetten de Nederlandse klimaatdoelen onder druk en kunnen niet meer op onvoorwaardelijke steun rekenen.

Google en Microsoft hebben al megadatacenters in Nederland, en in Zeewolde verrijst binnenkort mogelijk een gigantische datahal van Facebook-moederbedrijf Meta. Dat leidt steeds vaker tot felle kritiek van omwonenden en vanuit de landelijke politiek, met name vanwege het grote energieverbruik van de datacenters.

In 2019 waren zij al goed voor bijna 3 procent van het totale Nederlandse elektriciteitsverbruik, berekende het CBS op verzoek van de Kamer. Dat zal alleen nog maar toenemen. Behalve in Zeewolde zijn ook in Appingedam plannen voor een nieuwe hyperscale, zoals de megadatacenters in jargon worden genoemd.

Voor elk nieuw datacenter dat er komt, moet ook meer (groene) elektriciteit worden opgewekt. In het Klimaatakkoord is afgesproken dat in 2030 minstens 70 procent van alle elektriciteit uit zon en wind moet komen. Als de vraag naar elektriciteit groeit, bijvoorbeeld door de komst van grote datacenters, dan moet er dus ook meer groene stroom worden opgewekt.

Alleen al de komst van het Facebook-datacenter in Zeewolde betekent dat er per jaar 1 terawattuur extra groene stroom moet worden opgewekt, meer dan alle woningen in Amsterdam samen gebruiken.

'Nederland heeft al moeite om klimaatdoelen te halen'

Techgiganten zien Nederland als een aantrekkelijke locatie voor hun datacenters, onder meer door de aanwezigheid van het internetknooppunt AMS-IX. Maar als het gaat om de beschikbaarheid van groene elektriciteit is Nederland geen logische plek voor een grote hoeveelheid datacenters, zegt Machiel Mulder, hoogleraar energie-economie aan de Rijksuniversiteit Groningen. "We hebben al heel veel moeite om de huidige stroomvraag te vergroenen."

De vraag naar elektriciteit neemt ook toe door het groeiende aantal elektrische auto's en warmtepompen. Als er nog veel datacenters bijkomen, kan dat de Nederlandse klimaatdoelen in het gedrang brengen, denkt Mulder. "Nederland heeft het al heel moeilijk om die doelen te halen."

In Den Haag klinkt daarom een steeds luidere roep om een landelijke datacenterstrategie. "We moeten nadenken over hoeveel extra energievraag we eigenlijk willen spenderen aan datacenters", zegt PvdA-Kamerlid Joris Thijssen. "We willen niet het afvoerputje van Europa worden, dat die dingen hier maar worden neergeplempt."

Ook coalitiepartij VVD stelde hier afgelopen week Kamervragen over. "Die grote datacenters gebruiken zo ontzettend veel stroom, en tegelijk proberen we onze energievoorziening te verduurzamen", zegt VVD-Kamerlid Silvio Erkens. "Daar moet je een goede afweging tussen maken."

Ministerie springt steeds in de bres voor techgiganten

Demissionair minister Stef Blok van Economische Zaken en Klimaat (EZK) lijkt niets te zien in een grotere rol voor Den Haag. "Decentrale overheden bepalen waar bedrijven gevestigd worden, waaronder datacenters", schreef hij vorige maand aan de Tweede Kamer.

Maar achter de schermen speelt landelijk beleid juist een grote rol. Vorig jaar heeft toenmalig minister Eric Wiebes (EZK) er na een 'actieve lobby' van Facebook voor gezorgd dat het datacenter in Zeewolde voorrang zou krijgen op het elektriciteitsnet. Dat terwijl hoge ambtenaren kritiek hadden op de komst van het datacenter, bleek uit documenten die De Telegraaf opvroeg onder de Wet Openbaarheid van Bestuur.

Het is niet voor het eerst dat het ministerie er alles aan wil doen om een megadatacenter naar Nederland te halen. Het Netherlands Foreign Investment Agency, een onderdeel van EZK, is al jarenlang nauw betrokken bij het binnenslepen van techgiganten. Toen Google in 2014 als eerste de bouw van een grootschalig datacenter in de Eemshaven aankondigde, zette toenmalig minister Henk Kamp ceremonieel een kleurrijke schep in de grond.

Toenmalig minister Henk Kamp (rechts) viert de komst van het eerste Google-datacenter naar de Eemshaven.

Toenmalig minister Henk Kamp (rechts) viert de komst van het eerste Google-datacenter naar de Eemshaven.
Toenmalig minister Henk Kamp (rechts) viert de komst van het eerste Google-datacenter naar de Eemshaven.
Foto: ANP

Toen duidelijk werd dat het steeds moeilijker werd om de datacenters aan te sluiten op het elektriciteitsnet, werd in opdracht van het kabinet een ruimtelijke strategie opgesteld. Daarin werd omschreven hoe het aantal datacenters tot 2030 flink kon doorgroeien, onder meer rondom Zeewolde. Het is dus geen toeval dat Facebook daar nu opduikt.

Op papier klopt wat Blok tegen de Tweede Kamer zei: de gemeenteraad van Zeewolde bepaalt uiteindelijk of het datacenter van Facebook er komt. Maar dat laatste woord van de gemeente komt er pas na een uitgebreide introductie door het kabinet. Een vrolijke foto met de minister in Zeewolde lijkt dit keer wel uitgesloten.