Van 31 oktober tot 12 november wordt in het Schotse Glasgow de belangrijkste klimaattop gehouden sinds die van 2015 in Parijs. Belangrijkste onderwerpen zijn uitstootdoelen, financiële beloften, regels voor CO2-handel en het stoppen van vervuilende investeringen. Dat moet een trend doorbreken: de uitstoot van broeikasgassen stijgt en de opwarming dreigt twee keer zo hoog uit te pakken als destijds 'beloofd' in Parijs.

Twee weken lang vergaderen, onderhandelen, tegenstribbelen en uiteindelijk toch proberen het met afgevaardigden van bijna tweehonderd landen eens te worden over een slotverklaring. Naast mooie speeches aan het begin is dat meestal hoe de jaarlijkse VN-klimaatconferentie verloopt.

Het beetje progressie dat dan geboekt wordt, wordt weer meegenomen naar de volgende klimaattop, een jaar later. Stapje voor stapje moet internationale klimaatsamenwerking zo vorm krijgen - en de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen dalen.

Dit proces gaat niet snel genoeg om de afspraken uit het Parijsakkoord na te komen. Daarom is de klimaattop in Glasgow extra belangrijk: die is bedoeld om de kloof tussen woorden en daden kleiner te maken.

Om de opwarming nog onder de in Parijs afgesproken 1,5 graad te houden, moet de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen in de komende negen jaar ongeveer halveren (en daarna scherp verder dalen).

Uitstootdoelen voor 2030 zijn het belangrijkste onderwerp. In Parijs is zes jaar geleden afgesproken dat er voor de klimaattop in Glasgow zou worden gekeken of de wereld op koers ligt voor deze uitstootdaling. Mocht dat niet het geval zijn, dan zouden alle landen hun individuele klimaatdoelen voor 2030 aanscherpen.

Deze nieuwe doelen leveren maar weinig verbetering, zo is al helder geworden voor de klimaattop. Doorrekening van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) laat zien dat de uitstoot acht keer zo snel zou moeten dalen als landen nu van plan zijn.

We liggen daarmee op koers voor ongeveer 2,7 graden opwarming, zegt VN-milieuprogramma UNEP. Dat is áls deze doelen worden waargemaakt, want in werkelijkheid stijgt de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen zelfs. Als dat doorzet, zal de opwarming nog hoger uitpakken.

Nieuwe uitstootdoelen voor 2030 zijn het belangrijkste onderwerp voor 'Glasgow'. Maar de kans dat dit plaatje tijdens de klimaattop nog verschuift, is niet groot.

Nieuwe uitstootdoelen voor 2030 zijn het belangrijkste onderwerp voor 'Glasgow'. Maar de kans dat dit plaatje tijdens de klimaattop nog verschuift, is niet groot.
Nieuwe uitstootdoelen voor 2030 zijn het belangrijkste onderwerp voor 'Glasgow'. Maar de kans dat dit plaatje tijdens de klimaattop nog verschuift, is niet groot.
Foto: Bart-Jan Dekker, NU.nl

Wereldleiders houden speeches aan het begin van de eerste week. Het kan zijn dat enkele landen die kans aangrijpen om een extra toezegging te doen. Maar meestal zijn blijft het bij mooie woorden, liefst over politiek veilige vergezichten: ambities voor 2050 of zelfs 2060, in plaats van concrete plannen voor de komende jaren. (Daarom staat in Glasgow dus het jaar 2030 centraal.)

Er is achterstallig werk over spelregels. Twee jaar geleden, bij de klimaattop in Madrid, moesten de laatste details van het Parijsakkoord zijn uitgewerkt. Eén onderwerp is doorgeschoven naar 'Glasgow': regels voor CO2-handel.

Onder andere Rusland, Brazilië en Australië probeerden tot nog toe dit systeem af te zwakken. Ze willen oude 'emissierechten' in de markt houden en de prijs voor CO2-uitstoot zo laag mogelijk houden (waardoor het systeem niet leidt tot snellere verduurzaming). De Europese Unie doet op dit onderwerp het kopwerk.

Rijke landen moeten financiële beloften nakomen. Tijdens de klimaattop in Kopenhagen in 2009 zegden rijke industrielanden toe om een speciaal klimaatfonds op te richten om arme landen te helpen in de strijd tegen klimaatverandering. Per 2020 zou hiervoor jaarlijks ten minste 100 miljard dollar (ruim 86 miljard euro) beschikbaar moeten zijn.

Dat bedrag is niet compleet, en dat werkt blokkerend. Veel arme landen voelen zich niet genoodzaakt zelf ambitieuze klimaatdoelen te stellen, tot ze kunnen rekenen op de beloofde hulp. Bovendien is er gesteggel over de definitie van 'hulp'. Zo zijn er meerdere landen die de hulp aanbieden als lening, of de financiering van projecten die slechts deels over klimaat gaan volledig meerekenen.

Daar bovenop is er kritiek op de hoogte van het bedrag. Arme landen ondervinden veel grotere financiële schade door klimaatverandering, stelt VN-milieuprogramma UNEP. Om ook die klimaatkloof te dichten is (jaarlijks) meer geld nodig, én effectievere klimaatadaptatie.

Fossiele investeringen staan in Glasgow ter discussie. Jarenlang waren kolen, olie en gas de olifant in de conferentiezaal. Deze fossiele brandstoffen zijn de belangrijkste bron van CO2, maar als je er op VN-niveau afspraken over wil maken, stuit dat steeds opnieuw op verzet van olie-, gas- en steenkoolexporterende landen, die hun economische belangen willen verdedigen.

Toch wordt stoppen van fossiele investeringen steeds belangrijker voor de internationale klimaatstrijd. Dat is omdat de route met politieke klimaatdoelen te weinig oplevert, en omdat de geplande productie van olie, gas en steenkool in de wereld het beperken van de opwarming tot 1,5 graad onmogelijk maakt.

In Glasgow wordt daarom geprobeerd een voorhoede van landen te vormen die zowel investeringen als productie van fossiele brandstoffen willen terugdringen. Onder andere de Europese Investeringsbank roept hiertoe op, net als gastland het Verenigd Koninkrijk. Nederland wordt uitgenodigd om hierbij aan te sluiten.

Vrijwel alles wordt uitgesteld tot het laatste moment. De eerste week van de klimaattop is het domein van de 'onderhandelaars'. Die moeten de weg bereiden voor ministers, die in de tweede week arriveren. Die ministers moeten aan het einde van de tweede week akkoord gaan met een gezamenlijke slotverklaring. Die staat gepland voor vrijdag 12 november.

Ervaring leert dat landen vaak tot het laatste moment proberen om specifieke economische belangen te verdedigen, waardoor nachtenlang onderhandeld kan worden over punten en komma's in zo'n slotverklaring - en klimaattoppen in de praktijk nog wel eens één of twee dagen langer duren dan officieel gepland. Niet geheel toevallig dat daar nog een weekend voor beschikbaar is.

We zijn benieuwd naar je mening over dit artikel. Klik hier om je feedback achter te laten in een korte vragenlijst van een minuut.