Achtergrond: 'De situatie rond Noord-Korea is extreem zorgelijk'

De internationale gemeenschap zint op een antwoord nadat Noord-Korea onlangs een nieuwe nucleaire test uitvoerde met een raket die de hele VS zou kunnen bereiken. Hoe groot is dit gevaar? Noord-Korea-deskundige Remco Breuker: "Deze situatie is extreem zorgelijk".

Wat wil Kim Jong-un, de leider van Noord-Korea, eigenlijk?

Kim Jong-un wil dat zijn land veilig is tegen de Amerikaanse agressie, stelt Breuker. "Als het er op aan zou komen, wil het land zich kunnen meten met de VS", legt hij uit. "Bovendien wil Noord-Korea serieus genomen worden aan de internationale onderhandelingstafel. En daar is het westen nu toe gedwongen: een kernmacht kan je niet negeren."

Kim Jong-un prolongeert de consistente koers die werd ingezet door zijn vader en zijn grootvader, beklemtoont defensiespecialist Peter Wijninga van het The Hague Centre of Strategic Studies. "Het land is al vanaf de jaren zestig bezig met experimenteren en testen. In dat opzicht is er dus niets nieuws onder de zon."

Na de geslaagde test van een intercontinentale ballistische raket (ICBM) op 29 november kondigde Jong-un aan dat het Noord-Koreaanse wapenprogramma is voltooid: het land beschikt nu over een projectiel dat elk deel van het Amerikaanse vasteland kan bereiken.

Wat gebeurt er als de Amerikanen Noord-Korea aanvallen?

Wat Trump roept, is niet van belang. Maar als hij daadwerkelijk besluit tot actie over te gaan, dan verandert de zaak. "Al heeft hij genoeg experts in huis die hem heel duidelijk zullen maken dat een voorzorgsaanval alleen maar verliezers zal kennen", legt Wijninga uit.

"Bovendien zullen de Chinezen dat niet accepteren. Als de VS Noord-Korea aanvalt, zal China de Koreanen helpen." Een andere zaak zou het zijn als Noord-Korea puur hypothetisch de VS zou aanvallen. "Dan mag de VS zich van China verdedigen en blijven zij neutraal, hebben ze gezegd."

Welke rol speelt president Trump in de recente escalatie?

De verkiezing van Donald Trump heeft Kim Jong-un alleen maar in de kaart gespeeld, stelt Wijninga. "Trump heeft totaal geen kaas gegeten van de internationale veiligheid of de buitenlandse betrekkingen. In diplomatiek opzicht is het Witte Huis momenteel een krachteloos instituut, en een echte aanval komt er toch niet, wat Trump ook roept. De reactie van Noord-Korea zou namelijk de totale vernietiging van Zuid-Korea betekenen, waar zich ook duizenden Amerikaanse soldaten bevinden."

Vuur en woede

Het gebrek aan enige visie van Trump baart de internationale gemeenschap terecht zorgen, denkt de defensiespecialist. "Hij roept op Twitter van alles zonder te overleggen met zijn top. Bondgenoten hebben geen idee of ze ervan uit kunnen gaan dat de VS eerdere verdragen naleeft. Het is logisch dat tegenstanders daar heel handig gebruik van maken."

Zo kondigde Trump zelf aan dat Noord-Korea ongeëvenaarde "vuur en woede" kan verwachten als het de huidige koers voortzet en stelde de Amerikaanse VN-ambassadeur Nikki Haley dat het Noord-Koreaanse regime dan moet rekenen op zijn "totale vernietiging".

Waar is Noord-Korea precies toe in staat?

Het land is in theorie in staat om een kernoorlog te beginnen, stelt Breuker. "Of dat is in elk geval wat Pyongyang de wereld wil laten geloven op dit moment. Als je dat niet kan, dan heb je eigenlijk niets aan kernwapens. Noord-Korea bereidt zich heel bewust voor op een mogelijke strijd."

Maar op de vraag of Kim Jong-Un ook daadwerkelijk een kernoorlog wil, antwoordt de hoogleraar resoluut nee. "Niemand wil dat daadwerkelijk. Maar als het fout gaat, zal het land er niet voor terugschrikken om het arsenaal dat staat opgesteld te gebruiken." De verliezen die Noord-Korea dan zonder twijfel gaat incasseren, doen de leiders niet veel. "Dit is geen land dat bekend staat om het welzijn van haar burgers."

Het valt Wijninga wel op dat Kim Jong-un in bepaalde opzichten een andere retoriek bezigt dan zijn vader. "Bij zijn aantreden stelde hij dat zijn beleid op twee pijlers gestoeld is: het uitbouwen van het kernwapenprogramma en het verbeteren van het leven van de bevolking. De term 'opoffering' die zijn vader en grootvader altijd bezigden, gebruikt hij niet meer."

Geld om het welzijn van burgers te verbeteren zou hij in de toekomst eventueel weg kunnen halen bij zijn conventionele strijdkracht. "De dreiging van een kernoorlog is eigenlijk al voldoende om een inval te voorkomen. Dat betekent dus dat er deels bespaard kan worden op het in stand houden van een enorm leger."

Hoe groot is de kans dat Noord-Korea zelf gaat aanvallen?

Nihil, stelt Breuker. "Als Noord-Korea oorlog wilde, hadden we dat namelijk al lang gehad. Het land wéét dat die oorlog namelijk niet gewonnen kan worden." Maar hij vindt het eigenlijk niet de juiste vraag. "We focussen volgens mij iets te veel op die kernwapens, omdat dat tot de verbeelding spreekt. Het gaat echter om het hele plaatje. Ik ben niet minder bang voor een Noord-Korea dat zelf géén kernwapens heeft."

Als het tot een nucleaire oorlog komt, betekent dat het einde van het Noord-Koreaanse regime dat er nu zit. "Maar het betekent zeker niet het einde van de nucleaire dreiging. Dan krijgen andere groeperingen die kennis in handen. En het is realistisch om aan te nemen dat Noord-Korea de nucleaire kennis heeft geëxporteerd of gaat exporteren naar bevriende staten als Syrië, Soedan of Iran."

Ook Wijninga acht de kans dat Noord-Korea zelf aanvalt klein. "Maar ze hebben niet voor niets 1,2 miljoen soldaten en meer dan achtduizend artilleriestukken klaar staan bij de grens", legt hij uit. "Zodra het westen iets probeert, valt Noord-Korea het zuiden binnen. Dat wordt een slachting."

Hoeveel zin hebben de economische sancties van de internationale gemeenschap?

Het alternatief, helemaal geen sancties opleggen, is nog net iets erger. Maar heel veel nut hebben de sancties niet, beaamt Breuker. "Sancties werken eigenlijk alleen als iedereen zich er aan houdt. En in dit geval is dat niet zo." De hoogleraar van de Universiteit Leiden doet op dit moment onderzoek naar die mysterieuze geldstromen waar de Noord-Koreaanse economie op drijft.

Wijninga is net zo pessimistisch over het effect van sancties als zijn collega. "Duizenden Chinese bedrijven zijn zo nauw verweven met Noord-Koreaanse bedrijven", legt hij uit. "Die kluwe, opgebouwd in de laatste paar decennia, is onmogelijk te ontwarren. Er is zelfs sprake van Noord-Koreaanse bedrijven die op het internationale toneel werden geboycot en de dans wisten te ontspringen door zich gewoon opnieuw op te richten als Chinese firma."

Kan de internationale gemeenschap onderhandelen met Noord-Korea?

Het heeft in elk geval niet veel nut, stelt Breuker. "De VN, VS en Europa willen dat Noord-Korea het nucleaire programma opgeeft. Maar dat zal het land nooit doen. Dus het heeft geen enkele zin om met dat idee aan tafel te gaan zitten. Het enige dat Noord-Korea zou kunnen winnen, is het opheffen van de internationale sancties. Het land wil vrije toegang tot de internationale markt."

Ook Wijninga beaamt dat het opgeven van het atoomprogramma geen optie is voor Noord-Korea. "Landen als Irak of Libië gaven in het verleden hun nucleaire experimenten op onder internationale druk. Pyongyang heeft gezien hoe het afgelopen is met Saddam Hoessein en Kaddafi en heeft zich dus stellig voorgenomen zich die nucleaire ambities niet te laten afnemen. Als dat gebeurt, is er niets meer dat de VS ervan weerhoudt het land binnen te vallen."

Het enige dat de gemeenschap kan proberen te bereiken, is dat het kernwapenarsenaal van Noord-Korea niet verder groeit. "Maar terugdraaien is geen reële optie meer; dat is een gepasseerd station."

Lees meer over:
Tip de redactie