Portret Mandela: Vrijheidsstrijder, oud-president en gevangene 46664

De Zuid-Afrikaanse anti-apartheidstrijder en oud-president Nelson Mandela is op 95-jarige leeftijd overleden. Een portret van de eerste zwarte president en winnaar van de Nobelprijs voor de Vrede.

Mandela trad in 1994 aan als eerste zwarte president van Zuid-Afrika. De voormalige bokser, advocaat en gevangene nummer 46664 maakte met goed gekozen gebaren en vergevingsgezindheid de weg vrij voor raciale verzoening.

Hij lunchte met de aanklager die hem naar de gevangenis stuurde, zong bij zijn beëdiging als president Afrikaanse liedjes uit de tijd van de apartheid en reisde honderden kilometers om thee te drinken met de weduwe van Hendrik Verwoerd, die premier was toen Mandela achter de tralies verdween.

Als president schafte Mandela apartheid in Zuid-Afrika af en voerde gelijke rechten voor de zwarte bevolking in: prestaties waarvoor hij de Nobelprijs voor de Vrede kreeg.

"Het is een ideaal waar ik voor leef. Maar als het moet ben ik ook bereid voor dit ideaal te sterven", zijn bekende woorden van de vrijheidsstrijder.

"Mandela heeft de geschiedenis veranderd door de wereld de kracht van geweldloosheid en tolerantie te laten zien", zo typeerde Amerikaans president Barack Obama hem ooit.

Koninklijk

Nelson Rolihlahla Mandela werd op 18 juli 1918 geboren als zoon van een stammenleider in Transkei, het thuisland van de Xhosa. Transkei werd later door de apartheidsregering verklaard tot onafhankelijke republiek om de scheiding tussen zwart en wit te verstevigen.

De koninklijke opvoeding van Mandela zorgde voor zijn waardige en koninklijke houding, die zijn handelsmerk werd. Veel Zuid-Afrikanen noemden Mandela later uit respect bij de naam die hij van zijn stam had gekregen, Madiba.

Apartheid

Mandela's strijd om de apartheid van zijn land tegen te gaan, kende veel obstakels. Tijdens de apartheid werd de zwarte bevolking in Zuid-Afrika systematisch gediscrimineerd. Zo moesten ze gedwongen naar buitenwijken verhuizen.

Uit protest ontstond het Afrikaans Nationaal Congress (ANC), een beruchte politieke groepering die belangen van de zwarte bevolking behartigt. Mandela sloot zich hierbij aan en werd later de leider van de partij. In 1964 werd hij samen met andere ANC-leden opgepakt.

Aanvankelijk zou hij levenslang moeten zitten. Uiteindelijk is de vrijheidsstrijder 27 jaar opgesloten, grotendeels op Robbeneiland. "Deze gevangenis, breekt onze ziel niet, maar maakt ons alleen maar meer vastberaden deze strijd te winnen", zei Mandela. Met deze gedachte ging hij na zijn vrijlating verder in zijn strijd tegen de apartheid.

In 1990 werd Mandela door de toenmalige Afrikaanse president Frederik Willem de Klerk vrijgelaten. In 1994 zijn de eerste multiraciale verkiezingen gehouden en dit leverde Mandela een verpletterende overwinning op. Met deze verkiezingen werd hij de eerste zwarte president van Zuid-Afrika.

Afschaffing

Mandela heeft daarna met voornamelijk geweldloze protesten de apartheid afgeschaft en Zuid-Afrika geheel democratisch gemaakt.

"De tijd om de afgronden tussen ons te overbruggen is gekomen. De tijd om te bouwen is daar", zegt de oud-president in zijn beroemde inauguratiespeech. Vrij van wrokgevoelens om zijn 27-jarige gevangenschap wint hij de historische verkiezingen in 1994.

Voor zijn gevangenschap leidde Mandela veel protestacties. Zo verbrandde hij zijn 'zwartenpas' die de zwarte bevolking altijd bij zich moeste dragen. Tijdens zijn tijd als president kreeg hij echter veel voor elkaar door te onderhandelen zonder geweld of protestacties. Hij overtuigde steeds meer mensen van zijn standpunten en schrapte de wetten die het leven van de zwarte bevolking in zijn land zuur maakten.

In 2005 overlijdt de zoon van Mandela aan aids. Enkele uren na zijn overlijden kondigde Mandela aan dat hij zich gaat inzetten voor de openheid van deze ziekte, omdat dit volgens hem de enige manier is de ziekte te bestrijden.

Teruggetrokken

De afgelopen jaren heeft Mandela zich grotendeels teruggetrokken uit de openbaarheid. Op zijn 89e verjaardag werd hij de schutspatroon van een internationale organisatie van staatshoofden genaamd The Elders.

Met steun van Mandela gingen ex-president Jimmy Carter en voormalig VN-secretaris-generaal Kofi Annan naar het Midden-Oosten en Zimbabwe om daar voor vrede te pleiten.

Mandela liet zich ondanks zijn pensionering soms nog uit over actuele kwesties. Tijdens een liefdadigheidsdiner in 2008 in Londen sprak hij zich uit tegen het 'tragisch falen van het leiderschap in buurland Zimbabwe', dat op dat moment op het hoogtepunt was van een economische en politieke meltdown. Dit terwijl de Zuid-Afrikaanse regering een veel terughoudender positie innam.

Gezin

Mandela trouwde drie keer. In deze huwelijken kreeg hij zes kinderen, van wie er al drie zijn overleden. Met zijn laatste echtgenote Grace Machel trouwde Nelson in 1998. Deze 28-jaar jongere Machel maakt duidelijk dat de veroudering van hem pijn doet.

''Om hem ouder te zien worden is iets dat je pijn doet. Je begrijpt het en je weet dat het moet gebeuren'', zei ze eerder. Ze vertelt aan de media de 'twinkeling in zijn ogen' te missen nadat het steeds slechter met Mandela ging in het ziekenhuis.

De laatste jaren ging het slechter met de gezondheid van Mandela. Eerder dit jaar werd hij opgenomen in het ziekenhuis voor een kijkoperatie. Vorig jaar lag Mandela al een week in het ziekenhuis met een ontsteking aan zijn luchtwegen. Mandela kampte al eerder met longproblemen. In 1988, toen hij nog gevangen zat, liep hij tuberculose op.

Tijdlijn leven Nelson Mandela:

Bekijk de tijdlijn op groot beeld

Profiel Mandela | Necrologie (video) | Reacties buitenland | Reacties binnenland

Dossier Mandela | Liveblog | Mandela in beeld

Leven Nelson Mandela in beeld

Nelson Mandela is 5 december 2013 op 95-jarige leeftijd overleden. Een overzicht van zijn leven in beeld. © AFP
Nelson Rolihlahla Mandela wordt in 1918 geboren als zoon van een stamhoofd. Na de Tweede Wereldoorlog begint hij zijn politieke loopbaan en sluit hij zich aan bij het African National Congress (ANC). © ANP
In 1961 wordt Mandela leider van de gewapende tak van het ANC. Met geweld gaat de groepering de strijd aan tegen het apartheisdsregime in Zuid-Afrika. © AFP
Na een gestrand huwelijk met Evelyn Ntoko Mase, een jehova's getuige, trouwt Mandela in 1958 met Winnie Mandela. © ANP
Mandela krijgt in 1964 net als enkele andere ANC-leiders een levenslange gevangenisstraf opgelegd vanwege het voorbereiden van een guerrillaoorlog. © ANP
Mandela wordt onder de zwarte bevolking in Zuid-Arfika een symbool voor de opstand tegen het apartheidsregime. De protesten tegen zijn straf en die van de andere ANC-leiders zijn fel. © ANP
Het grootste deel van zijn straf zit Mandela uit op Robbeneiland, voor de kust van Kaapstad. Het eiland werd in de 17e eeuw al door de VOC als strafkolonie gebruikt. © ANP
Ook tijdens het gevangenschap van Mandela komt het in Zuid-Afrika vaak tot opstanden tussen de overheid en aanhangers van sinds 1961 verboden ANC. © ANP
Mandela op latere leeftijd in gevangeniskleren met het nummer waaronder hij vermeld stond op Robbeneiland. © ANP
Op 11 februari 1990 wordt Mandela na 27 jaar achter de tralies vrijgelaten. © ANP
Zijn vrijlating is het gevolg van de omvormingen die worden ingezet door premier Frederik Willem de Klerk. © ANP
Mandela wandelt kort na zijn vrijlating door de tuin van aartsbisschop Desmond Tutu in Kaapstad. © ANP
Op de dag van zijn vrijlating spreekt Mandela de bevolking toe. Hij waarschuwt dat de strijd tegen apartheid in Zuid-Afrika nog niet gestreden is. © ANP
Mandela wordt na zijn vrijlating de voorzitter van het ANC en leidt de partij tijdens de eerste multi-raciale verkiezingen in Zuid-Afrika. © ANP
De vrijlating van Mandela en zijn gooi naar het presidentschap betekent niet de rust terugkeert in Zuid-Afrika. Spanningen tussen de zwarte bevolking en de blanke minderheid blijven aan de orde van de dag. © ANP
Mandela bezoekt Amsterdam in 1990 om Nederland te bedanken voor de steun in zijn gevecht voor vrijlating. © ANP
Op 10 mei 1994 wordt Mandela geïnaugureerd als eerste zwarte president van Zuid-Afrika. © AFP
De machtswisseling in beeld. Frederik Willem de Klerk schudt zijn opvolger Mandela de hand. © ANP
Een emotionele Mandela tijdens zijn eerste toespraak voor de Verenigde Naties in New York. © ANP
Toenmalig premier Ruud Lubbers schudt Mandela de hand bij een ontmoeting in Zwitserland in 1995. © ANP
Mandela bezoekt in 1998 met de toenmalig Amerikaanse president Bill Clinton zijn cel op Robbeneiland. © ANP
In 1999 legt Mandela andermaal een bezoek af aan Nederland. Hij maakt onder meer een rondvaart door de grachten. © ANP
© ANP
Michael Jackson ontvangt in 1999 uit handen van Mandela een livetime achievement award. © ANP
In een onderonsje met Koningin Beatrix. © ANP
Mandela viert met Charlize Theron dat zij in 2004 de eerste Afrikaanse actrice is die een Oscar in ontvangst mag nemen. © ANP
Ook na zijn periode als president van Zuid-Afrika houdt Mandela veel contact met wereldleiders, zoals de Britse premier Gordon Brown. © ANP
Mandela verwelkomt wetenschapper Steven Hawking bij de aftrap naar diens zoektocht naar de Afrikaanse Albert Einstein in 2008. © ANP
Mandela krijgt een zoen van een zijn kleinkinderen. © ANP
In 2010 verongelukt een achterkleinkind van Mandela door een beschonken automobilist. Hij mist hierdoor de opening van het WK-voetbal in Zuid-Afrika. © ANP
Mandela bezoekt wel de finale van het WK in Zuid-Afrika. Hij ziet Nederland in de verlenging verliezen van Spanje (1-0). © ANP
Mandela heeft sinds 2004 een naar hem vernoemd plein in Johannesburg, met daarop een 6 meter hoog standbeeld. © ANP
Sinds eind 2012 wordt Mandela meerdere keren opgenomen in het ziekenhuis, vanwege problemen met zijn longen. © ANP
Mandela heeft lang nodig om bij te komen van de behandelingen in de zomer van 2013. Begin december komt de oud-president toch te overlijden. © AFP
De kist met het lichaam van Nelson Mandela op weg naar de tent in Qunu waar de begrafenisplechtigheid werd gehouden. © AFP
Ongeveer 4500 mensen verzamelden zich voor de begrafenis van Nelson Mandela. © AFP
De ex-vrouw van Mandela, Winnie Mandela (tweede van links), de Zuid-Afrikaanse president Jacob Zuma en weduwe Graca Machel zaten vooraan bij de kist van Mandela. © AFP
De Amerikaanse presentatrice Oprah Winfrey bij de begrafenisplechtigheid. © AFP
Een Zuid-Afrikaan kijkt naar de tent in de verte waar de laatste eer wordt bewezen aan de oud-president. © AFP
Als eerbetoon aan de vorig jaar overleden Nelson Mandela, wordt in Amsterdam-Zuidoost een naar hem vernoemd park onthuld. © ANP

Lees meer over:
Tip de redactie